تفسیر مابعدالطبیعه عنوانی است که به شرح مبسوط ابن رشد بر کتاب مابعدالطبیعه (متافیزیک) ارسطو اطلاق میشود. این اثر، نتیجهی انگیزهای بود که از گفتگو میان ابن رشد و ابن طفیل (متوفی ۵۸۱ هجری قمری) نشأت گرفت. بر اساس نقل مراکشی، که از نزدیکترین منابع به دوران ابن رشد محسوب میشود، ابن طفیل در دیداری با ابن رشد، به دشواری و پیچیدگی عبارات ارسطو یا ترجمههای آثار وی اشاره کرده و خلیفه موحدون، ابویعقوب یوسف، را نیز در این باره مطلع ساخته بود. این گفتگو، ابن رشد را ترغیب کرد تا با هدف تسهیل درک فلسفه ارسطو، به تلخیص و تشریح سخنان او بپردازد و از این رو، تفسیرهای مفصلی بر آثار او نگاشته شود.
مراکشی در بررسی آثار ابن رشد، به تمایز میان دو رویکرد تفسیری وی اشاره میکند که هر دو بر اساس آثار ارسطو شکل گرفتهاند. نوع نخست، کتابی با عنوان الجوامع است که به عنوان تلخیصی منسجم از مجموعه آثار ارسطو عمل میکرد و هدف آن ارائه خلاصهای کاربردی بود. در مقابل، نوع دوم، تفسیری مبسوط و گسترده در چهار جلد ارائه میداد که به صورت عمیق به واکاوی مقاصد و اغراض اصلی فلسفه ارسطو، به ویژه در حوزه مابعدالطبیعه، میپرداخت. این دو رویکرد نشاندهنده تلاش نظاممند ابن رشد برای ارائهی فلسفه مشاء به شکلی قابل فهم و در عین حال، کاملاً دقیق و مستند است.
بنابراین، اقدام ابن رشد به تدوین این تفاسیر، نه تنها یک خدمت علمی به شمار میرود، بلکه نقشی حیاتی در حفظ، ترویج، و تثبیت جایگاه فلسفه ارسطویی در جهان اسلام و متعاقباً در غرب ایفا نمود. تفسیر مبسوط مابعدالطبیعه، به عنوان شاهکار شارح بزرگ اندلسی، منبع اصلی مطالعه و فهم اندیشههای بنیادین متافیزیک برای نسلهای متعددی از فیلسوفان و متکلمان پس از او بوده و جایگاه ابن رشد را به عنوان مفسر اصلی آراء ارسطو تثبیت کرده است.
