دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] البرهان المؤسس لتحقیق ان المتنجس لا ینجس (کتاب). کتاب «البرهان المؤسس لتحقیق ان المتنجس لا ینجس» اثر عبد الکریم موسوی جزایری، از رساله های فقهی استدلالی در قرن ۱۲ ق، به زبان عربی است که نویسنده در آن ادله و مبانی قائلان به عدم سرایت نجاست از متنجس به اشیای دیگر را آورده و از آن دفاع کرده و پاسخ طرف داران نظریه سرایت را داده و دلایل آنها را رد کرده است.
هدف مؤلف دفاع استدلالی از فرعی فقهی و مبتلابه در آن زمان بوده و سعی می کند به اختصار مبانی خود را محکم سازد.
ساختار کتاب
شیوه کلی نویسنده طرح استدلالی قائلان به سرایت و بیان پاسخ استدلالی فقهی آنهاست. در این بررسی ها به ادله فقهی استناد شده و تقریرهای مختصری از نظریه طرف داران سرایت نجاست به اشیای دیگر تبیین شده است و به همان صورت پاسخ این استدلال ها مطرح گردیده و در مرحله آخر با دقت و مستدل از نظریه عدم سرایت دفاع شده است.
گزارش محتوا
۱. در ذکر دلایل معتقدان به سرایت نجاست از متنجس به چیزهای پیرامونی، به روایت بزنطی از امام رضا علیه السلام و روایت سماعه از امام صادق علیه السلام استدلال شده است. این روایات دلالت بر دور ریختن آب ظرفی دارند که دست نجسی به آن خورده است. این به آن معناست که دست متنجس سبب نجاست آب شده است. ۲. روایت دیگری از ابو بصیر که امام صادق علیه السلام در باره شخص جنبی که انگشتش را در ظرف آب کرده همین مفهوم را تایید می کند. بنا بر این اخبار و ادله روایی دلالت بر سرایت نجاست دارند و بخش های دیگر را هم نجس می کنند اما نویسنده این دلالت را مخدوش دانسته و معتقد است مصداق و مفهموم روایت ها به جای دیگری غیر از مورد بحث بر می گردد وی در پاسخ می گوید که این روایات بر بقای عین نجاست در دست حمل می شوند زیرا واژه قذارت و نظافت اگر حقیقت شرعیه در آنها منتفی باشد باید معنای عرفی و لغوی آنها را در نظر گرفت از نظر عرف و لغت زمانی حکم به قذارت دست می شود که عین نجاست باقی باشد. نظافت و نزاهت نیز زمانی به کار می روند که عین نجاست از بین برود. ۳. در روایت دیگری هم امام دستور به شستشوی لباس می دهد که در ظرف آب موشی مرده افتاده باشد استدلال شده که این امر دلالت دارد بر این که آب متنجس سبب نجاست آن شده است. مؤلف پاسخ می دهد که از ظاهر روایت فهمیده می شود که عین نجاست در آب وجود دارد. ۴. استدلال دیگر قائلان به سرایت به روایت عمار از امام صادق علیه السلام است از آن روایت هم فهمیده می شود که نماز بر بوریا، پیش از خشک شدن جایز نیست و مانع آن فقط سرایت نجاست از متنجس به بدن یا لباس نمازگزار است. پاسخ مؤلف این است که این خبر ظهور در نقیض مدعا دارد زیرا اصحاب بر وجوب طهارت محل سجده اجماع دارند وی ضمن تبیین این پاسخ، اشکالات و استدلال های دیگر طرف داران سرایت را نقد کرده و پاسخ داده سپس به دفاع از نظریه عدم سرایت نجاست از متنجس به اشیای دیگر پرداخته و در این زمینه ابتدا به اصالت طهارت استناد کرده است. ۵. مولف معتقد است برای اثبات عدم سرایت نیازی به ارائه دلیل نیست زیرا دلیلی بر وجوب تطهیر وجود ندارد و این اصل دلالت بر عدم وجوب می کند اما در اخبار و روایات نویسنده به روایت حکم بن حکیم صیرفی که از امام صادق علیه السّلام تمسک کرده است. راوی می پرسد پس از ادرار آب نمی ریزم و رطوبتی از بول به دستم می رسد و دستم را به دیوار یا خاک می مالم سپس عرق می کند و به بدن یا لباسم می کشم امام جواب می دهد اشکالی ندارد نویسنده نحوه استدلال به این روایت و اشکالات را پاسخ گفته و معتقد است علاوه بر این روایت، روایت عیص بن قاسم، صفوان، سماعه، موثقه اسامه، روایتی حسن از اسامه کاملا بر مقصود یعنی عدم سرایت نجاست دلالت دارد و آن را ثابت می کند.
