اعجاز قران در مکتب معتزله

[ویکی فقه] اعجاز قرآن در مکتب معتزله. یکی از مسائل در علوم قرآنی بحث از اعجاز قرآن کریم است. برای قرآن صورتهای مختلفی از اعجاز متصور است که در لفظ و معنی قرآن محقق شده است. آیاتی که بشر را از آوردن قرآن عاجز می داند، دلیلی محکم بر اعجاز الفاظ و معانی قرآن در تمام دوران است. با وجود اینکه معتزله با روش عقلی نسبت به معارف به بحث می پرداختند، در این زمینه نتوانستند توجیه منطقی ارائه دهند و این بحث شاهدی است بر اینکه عقلی که در معتزله ملاک امور واقع شده است عقل ظنی و وهمی است نه عقل قطعی. در این نوشتار به کلمات معتزله و رد آن عقاید در مورد اعجاز قرآن اشاره می شود.
معنای عجز ضد توانستن است و اینکه کسی بگوید فلانی را به عجز کشاندم یعنی او را ناتوان کردم و معجزة و معجزة به معنی ناتوانی و عدم قدرت است و معجزة لفظ مفرد از معجزات انبیاء (صلی الله علیه و آله وسلّم) است. در اصطلاح به کاری گفته می شود که مدعی منصب الهیه (نبوت) برای صدق ادعایش می آورد، درحالی که دیگران از انجام آن عاجز هستند.
اعجاز در تحدی
خداوند در قرآن کریم برای نشان دادن اعجاز قرآن، به صراحت انس و جن را از آوردن کلماتی همانند قرآن که به زبان عرب و قواعد و اسلوب آن است، عاجز می شمرد و این خود دلیلی بر اعجاز قرآن و صدق ادعای رسالت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلّم) است. دعوت قرآن به تحدی (مبارز طلبی) و اعلام عجز همگان، خود اعجازی جاویدان از خداوند است که به مراتب مختلف بیان شده است. آنجا که می فرماید: بگو (ای پیامبر) اگر انس و جن متفق شوند تا کتابی مانند این قرآن بیاورند هرگز نتوانند اگر چه همه پشتیبان یکدیگر باشند. قل لئن اجتمعت الانس والجن علی ان یاتوا بمثل هذا القرءان لا یاتون بمثله ولو کان بعضهم لبعض ظهیرا در این آیه شریفه به وضوح، قدرت تمام انسانها و نیز جنیان بر تالیف کتابی چون قرآن نفی شده است. همچنین از آیات دیگر تحدی نیز به این صورت می توان نتیجه گرفت که انس و جن از آوردن ده سوره و یا یک سوره و یا یک سخن همانند قرآن عاجز هستند. نتیجه این آیات این است که جن و انس و دیگر مخلوقات قدرت و توان معارضه با قرآن را ندارند. زیرا قرآن کلام خداوند است نه کلام مخلوقات. و این کلام به حقیقت لفظ و معنا و تالیفش معجزه است.
صور اعجاز قرآن
با صرف نظر از تحدی (مبارز طلبی) که خود اعجازی از قرآن کریم است به برخی صورتهای مختلف اعجاز در قرآن اشاره می کنیم که بشر از آوردن آنها نیز عاجز است: ۱. نظم و فصاحت و بلاغت در حد کمال۲. اخبار از غیب و آینده۳. بیان اسرار خلقت و علوم کشف نشده۴. بیان معارف و قوانین بدون نقص۵. عدم اختلاف در قرآنو........
نظر اشاعره
...

💡 موارد بالا برخى عقايد مهم ماتريدى است كه در آنها به نوعى با اشعرى مخالف است.در اين عقايد غالبا ماتريدى به معتزله نزديك شده است. البته او در برخى آراى ديگرنيز با اشعرى مخالف است، (189) ضمن آنكه در آراى متعددى، مانند مساءله كلام الهى(كلام لفظى و نفسى ) با اشعرى توافق دارد. (190)

💡 مى توان به معتزله اشكال كرد، و پرسيد چرا جايز نباشد كه يك چيز به دو اعتبار،مصداق دو صفت و يا بيشتر بشود؟ و چرا صور ذهنى به آن جهت كه انكشاف واقعيات و دركآن است، مصداق علم، و به آن جهت كه مى توان آن را به ديگران القا كرد، كلام نباشد.

💡 نکته مهم دیگر، تلقی خاص کرامیان از عقل است. گرچه آنان حسن و قبح را قبل از حکم الهی (وحی) می‌پذیرفتند، اما به هیچ وجه نظریه اصلح و قاعده لطف معتزله را قبول نداشتند. همچنین کرامیان با تعقل فلسفی مخالفت شدیدی داشتند. قطعاتی از کتاب السر ابن کرام موجود است و این عقیده یعنی اصلح نبودن نظام آفرینش را به خوبی نشان می‌دهد.

💡 جالب است بدانيم كه فرقه معتزله نيز در واكنش به اختلاف خوارج و مرجئه پيرامونمساءله ايمان و كفر مرتكب كبيره، شكل گرفت؛ معتزليان در اين مساءله راهى ميانه رابرگزيدند. اين مساءله در آغاز مبحث معتزله بيان خواهد شد. (8)

💡 8.هر چند همه فرق اسلامى خداوند را عادل مى دانند اما در تفسير آن اختلافاتى وجود دارد.معتزله و اماميه بر اساس قول به حسن و قبح عقلى، معتقدند كه خداوند مرتكب ظلم و كارقبيح نمى شود. معتزله لوازمى هم براى اين معنا گاهى ازعدل قائلند مثل انكار جبر، رد تكليف مالايطاق و عذاباطفال.

💡 برخلاف معتزله،و مشابه با برخی شاخه‌های تصوف، دروزی‌ها به مفهوم تجلی (به معنای ظهور الهی) باور دارند. تجلی اغلب توسط پژوهشگران و نویسندگان به اشتباه فهمیده می‌شود و معمولاً با مفهوم تجسد اشتباه گرفته می‌شود.