[ویکی فقه] استفهام تعجبی به پرسش به قصد ابراز تعجب اطلاق می شود. «استفهام تعجبی یا تعجیبی» از اقسام استفهام مجازی و به این معنا است که سؤال کننده از چیزی شگفت زده شده است یا با سؤال، دیگری را به تعجب وا می دارد؛ مثال مانند:۱. (کیف تکفرون بالله...)؛ "چگونه خدا را منکرید". ۲. (... ما لی لا اری الهدهد...)؛ "مرا چه شده است که هدهد را نمی بینم". گاهی استفهام های تعجبی، تقریری و توبیخی در یک جا جمع می شوند؛ مانند: (اتامرون الناس بالبر وتنسون انفسکم...)؛ "آیا مردم را به نیکی فرمان می دهید و خود را فراموش می کنید".
جمله سازی با استفهام تعجبی
💡 جمله (افغير الله تتقون )، استفهام انكارى است و على الظاهر متفرع بر هر دو جمله قبلىاست، و معنايش اين است كه: وقتى مطلب از اين قرار بود پس باز هم از غير خدا پرهيز مىكنيد و غير خدا را اطاعت مى كنيد؟
💡 در آيه بعد همين موضوع با صراحت و تاءكيد بيشترى بيان شده است، و باز بهصورت استفهام انكارى مى گويد: (چگونه ممكن است عهد و پيمان آنها را محترم شمرد درحالى كه اگر آنها بر شما غالب شوند هيچگاه نه مراعات
💡 چون استفهام در رابطه با خداى متعال معنا ندارد؛ زيرا او عالم به جميع امور است، پسمعناى آن در اينجا توبيخ يا انكار است؛ يعنى هرگز دانايان با نادانان در صف واحدنيستند. پس واى بركسانى كه دانا را رها كنند و بهدنبال نادان بروند.
💡 سپس با لحنى تهديد آميز اما در لباس سؤ ال و استفهام مى گويد: (آيا اين گروهلجوج و بى ايمان جز اين انتظار دارند كه سرنوشتى همانند اقوام طغيانگر و گردنكشپيشين كه گرفتار مجازات دردناك الهى شدند پيدا كنند) سرنوشتى همچون فراعنه ونمرودها و شدادها و اعوان و انصارشان ! (فهل ينتظرون الامثل ايام الذين خلوا من قبلهم ).
💡 در اين جمله خداى تعالى كلام كسى را كه گفت (لاوتين مالا و ولدا) رد مى كند، كه مگراز غيب خبر دارد، و حال آنكه او راهى به علم غيب ندارد، تا بداند كه از راه كفر به آرزويشمى رسد، و يا مگر با خدا عهد بسته كه اينطور قاطع و محكم مى گويد پولدار مى شوم ؟و معلوم است كه اين استفهام، استفهام انكارى است.
💡 قبل از اين آيه كلامى گذشت كه به وسيله آن ميتوان كلمه (اءم ) را متصله گرفت، و آنجمله (فلعلك ) است، چون اين جمله در معناى استفهام است، و تقدير كلام چنين است:(آيا بهانه كفار اين است كه تو بعضى از آنچه به سويت وحى شده را از ترس اعتراض كفار ترك كرده اى،