استدراجات مستمع

[ویکی فقه] استدراجات مستمع یکی از اصطلاحات به کار رفته در علم منطق بوده و به معنای ایجاد حالت انفعال نفسانی در شنونده از سوی خطیب به منظور زمینه سازی برای پذیرش مطلوبش است.
اعوان در خطابه به استدراجات و نصرت تقسیم می شود.استدراجات سه قسم است:۱. استدراجات مستمع؛۲. استدراجات قائل؛۳. استدراجات قول.
توضیح اصطلاح
استدراجات مستمع یا شنونده این است که گوینده بر حسب منظور خویش، حالت رقت یا قساوت یا شجاعت یا رقابت و یا غیر اینها را در شنونده ایجاد کند تا وی را برای پذیرش نتیجه مطلوبش آماده و وادار سازد.بدین سان، یکی از زیرکی ها و مهارت های خطیب این است که زمینه خرسندی شنوندگان را فراهم کند.در این باره، خطیب باید از شنوندگان دل جویی و توجه آنها را به خود جلب کند تا آنها را برای شنیدن سخنانش آماده کند؛ مثلاً در شنوندگان، یک حالت انفعال نفسانی مناسب با هدفش ایجاد کند؛ مثل اینکه حالت انفعالی رقت قلب و مهربانی را در آنان ایجاد کند تا آنها را برای کمک مالی قانع کند و یا مثل اینکه در آنها حالت انفعالی خشم و غضب را درباره امری ایجاد کند، سپس آنها را قانع سازد به اینکه فلان شخص را باید اعدام کرد و یا مثل اینکه با یک سلسله لطیفه ها آنان را بخنداند و یا مثل اینکه صفات پسندیده حاضران را بر شمرد و آنان را به شجاعت، جوان مردی، عدالت و از خود گذشتگی بستاید.
شرط اساسی تاثیر سخن
چیزی برای خطیب بدتر از آن نیست که زبان به تحقیر، اهانت و تمسخر حاضران گشاید. اگر چنین باشد، خطابه او یا کم اثر است یا به کلی بی اثر؛ به عبارت دیگر، شرط اساسی تاثیر سخن خطیب در حاضران، ایجاد تفاهم کامل با آنهاست؛ پس اگر آنان را خوار و ناچیز شمارد، تفاهم لازم را منتفی می سازد. خطیب ماهر و موفق، کسی است که بتواند با شنوندگان بجوشد و خود را از آنان بداند و به ایشان بفهماند که متحد آنها و شریک غم و شادی آنها و حافظ منافع شان است.

💡 ايـن جـمـله مـمـكـن است اشاره به اين باشد كه آنها سخنى كه مايه سرور و خوشحاليشانباشد مطلقا نمى شنوند، و تنها مستمع ناله هاى جانكاه دوزخيان، و فريادهاى فرشتگانعذاب هستند.

💡 باید که مستمع را چندان دیدار باشد که وارد حق را قبول تواند کرد و داد آن بتواند داد و چون سلطان آن بر دل پیدا شود به تکلف آن از خود دفع نکند و چون قوت گرفت کم شود به تکلف جذب نکند.

💡 غريب (حسين )، مظلوم (حسين )، بى كس (حسين )، عطشان (حسين )،... و مستمع فقط آهنگ صداىخود را شبيه آهنگ صداى مداح مى كند و هيچ سبك و سياقى ديگرى هم در كار نيست.

💡 روزی بیاید کاین سخن خصمی کند با مستمع کآب حیاتم خواندمت تو خویشتن کر ساختی

💡 گفتم: خواهش مى كنم، براى من كارى بكن. سيد مقدارى فكر كرد و گفت: بيا همينگوشه بنشينيم، من مستمع مى شوم و تو هر طور كه مى توانى روضه اى بخوان تاترا از آن در، ببرم و به حضرت امام حسين عرض كنم: تو هم روضه خوان هستى.

💡 ((نوحه ))، شعرى داراى وزن و قافيه و ريتم خاص است كه مستمع آن را جواب داده و بهسينه مى زند. قبل از اينكه به بحث نكات در نوحه خوانى بپردازيم، بهتر است باساختار آن بيشتر آشنا شويم كه داراى چه قسمت هائى است.