واژه «اختیار فرمودن» در زبان فارسی از ترکیب «اختیار» به معنای انتخاب و برگزیدن و «فرمودن» به عنوان فعل محترمانه و ادبی ساخته شده است و در متون کهن به معنای برگزیدن، ترجیح دادن و انتخاب کردن به کار میرود. این ترکیب بیشتر در نثرهای ادبی و رسمی گذشته دیده میشود و نشاندهنده نوعی بیان محترمانه و فاخر در زبان فارسی است که برای اشاره به تصمیم آگاهانه و آمیخته با اختیار فرد استفاده میشده است. در این معنا، «اختیار فرمودن» بیانگر عملی است که در آن شخص میان چند گزینه، یکی را با اراده و آگاهی برمیگزیند و آن را بر دیگر گزینهها ترجیح میدهد. کاربرد واژه «فرمودن» در این ترکیب، حالت احترام و ادب گفتار را تقویت کرده و نشان میدهد که این انتخاب در سطحی رسمی یا والاتر بیان شده است. در متون ادبی، شاعران از این عبارت برای بیان انتخابهای عاطفی، اخلاقی یا حتی فلسفی استفاده کردهاند و آن را در قالب تصمیمهای مهم انسانی به کار بردهاند. این اصطلاح گاه به معنای رجحان نهادن نیز آمده است، یعنی برتری دادن یک چیز بر چیز دیگر بر اساس تشخیص و اراده. در زبان امروز فارسی، این ترکیب کمتر به صورت کامل استفاده میشود، اما معنای آن در واژه «اختیار کردن» همچنان باقی مانده است. «اختیار فرمودن» علاوه بر معنای انتخاب، نوعی لحن ادبی و احترامآمیز را نیز در خود دارد که آن را از بیانهای ساده متمایز میکند. این واژه در متون قدیمی فارسی نشاندهنده ظرافت زبانی و اهمیت انتخابهای انسانی در بیان ادبی بوده است. به طور کلی، «اختیار فرمودن» به معنای برگزیدن، ترجیح دادن و انتخاب آگاهانه و محترمانه یک امر در برابر امور دیگر است که در زبان ادبی فارسی کاربرد فراوان داشته است.
اختیار فرمودن
لغت نامه دهخدا
اختیار فرمودن. [ اِ ف َ دَ ] ( مص مرکب ) اختیار کردن. برگزیدن. ترجیح دادن. رجحان نهادن:
سموم وحشت غربت، بدان تنعم و ناز
که داشتم بوطن، اختیار فرمودم.ظهیر فاریابی.
فرهنگ فارسی
( مصدر ) اختیار کردن بر گزیدن ترجیح دادن رجحان نهادن.
