ابن فاتک مبشر بن فاتک

[ویکی نور] «ابوالوفاء مبشر بن فاتک آمری» اصالتاً دمشقی است، ولی مصر را وطن خود قرار داد، به گونه ای که در آن دیار به عنوان یکی از امراء و علمای آنجا گردید.
وی در ایام حکومت ظاهر و مستنصر، از حاکمان فاطمی مصر، جایگاه ارزنده ای داشت. با این حال نه از سال تولد او گزارش نقل شده و نه سال وفات او، هر چند با توجه به اساتید او می توان به تاریخ تقریبی زندگی او دست یافت.
از جمله اساتید او می توان به ریاضی دان بزرگ اسلامی، ابوعلی محمّد بن حسن بن هیثم (متوفی 430ق)، ابوالحسن معروف به ابن آمدی و ابوالحسن علی بن رضوان (متوفی 453ق) اشاره کرد. با توجه به این تاریخ ها می توان گفت به احتمال زیاد وی در دهه اول قرن پنجم دیده به جهان گشوده است.
اما در زمینه تحصیل او باید گفت وی علوم هیأت و ریاضی را از محضر ابن هیثم فراگرفت و در زمینه فلسفه و حکمت به تلمذ نزد ابن آمدی پرداخت و دانش پزشکی را از طبیب مشهور مصری، ابن رضوان آموخت.
از شاگردان او نیز می توان به ابوالخیر سلامة بن مبارک رحمون، پزشک یهودی اشاره کرد. البته چنان که قطفی گفته، ابوالوفاء دارای شاگردان بی شماری در علوم مختلف بود.
وی بسیار اهل نویسندگی بود، به گونه ای که نقل شده چنان به کتاب و نویسندگی علاقه داشت که سبب شده بود به همسرش چندان توجهی نکند. از این رو نقل شده که پس از مرگ، همسرش تمامی کتاب های وی را در رودخانه ریخت و با این کار انتقام خود را از کتاب ها گرفت. به هر حال این تألیفات از وی گزارش شده است:

💡 طبق گفته کریستن‌سن، مادر وی از خاندان اشکانی بوده که در هنگام تولد مانی در ایران سلطنت می‌کردند و احتمالاً فاتک پدر مانی نیز از همین دودمان باشد.

💡 فاتک یا پاتیگ، نامی است که در منابع برای پدرِ مانی پیامبر ذکر شده.

💡 پس از اینکه مانی در سال ۲۴۰ م. تمامِ تعالیمِ دینِ خود را از همزادش، دریافت کرد، به دستور همزادش، آیینش را بر خانوادهٔ خویش آشکار کرد. فاتک از نخستین کسانی بود که به آیینِ مانی گروید، و وی را هنگامی که برای اولین بار آیینش را به صورتِ عمومی آشکار کرد همراهی می‌کرد.

💡 از مشاهیر پیش از اسلام در همدان، می‌توان ماندانا مادر کوروش بزرگ و دختر آخرین پادشاه ماد، ایشتوویگو را نام برد. ایشتوویگو او را به منظور جلب اتحاد با خاندان فرمانروایی اقوام پارس، به ازدواج کمبوجیهٔ اول، پادشاه انشان درآورده بود. فاتک پدر مانی، بنیان‌گذار آیین مانوی نیز از اهالی همدان است. فاتک از همدان به تیسفون منتقل شد و مانی در شهر تیسفون به دنیا آمد.