گوگمل

گوگمل. [ گ َ گ َ م ِ / م َ ] ( اِخ ) نام محلی که جنگ سوم اسکندر با داریوش در آنجا واقع شده است. پلوتارک گوید جنگ بزرگ اسکندربا داریوش برخلاف آنچه اکثر مورخین نوشته اند در گوگمل روی داد نه در اربیل و این اسم به زبان پارسی معنی خانه شتر است. وجه تسمیه این محل از اینجا است: یکی از شاهان قدیم پارس که بر شتر تندرویی سوار بود، در اینجا از کید دشمن برست بعد مقرر داشت که این شتررا در اینجا حفظ و حراست کنند، و خراج ده را برای آسایش این شتر و مستحفظان آن تخصیص داد اگرچه گمل یا جمل لغت پارسی نیست ولی گفته پلوتارک راجع به اینکه جنگ در گوگمل روی داده باید صحیح باشد... بهرحال این محل بر رود بومادوس بر نوزده فرسنگی اربیل از طرف غرب و در پنج فرسنگی موصل از طرف شرق واقع بود. ( ایران باستان ج 2 ص 8-1377 ).

جلگه ای در شمال آشور نزدیک خرابه های نینوا ۹٠ کیلومتری اربل امروزی. در این جلگه بسال ۳۳۱ ق م. اسکندر کبیر داریوش سوم پادشاه هخامنشی را شکست داد.
نام محلی که جنگ سوم اسکندر با داریوش در آنجا واقع شده است. پلوتارک گوید جنگ بزرگ اسکندر با داریوش برخلاف آنچه اکثر مورخین نوشته اند در گوگمل روی داد نه در اردبیل و این اسم بزبانی پارسی معنی خانه شتر است.

گوگَمَل (Gaugamela)
(به یونانی گئوگَمِلَه) دشتی در حدود ۱۲۰کیلومتری غرب اربیل (آربلای قدیم) و ۳۰کیلومتری شمال شرقی موصل، در کردستان عراق کنونی. شهرت تاریخی این موضع به سبب نبرد سرنوشت ساز بین داریوش سوم هخامنشی و اسکندر مقدونی است، که در ۳۳۱پ م روی داد و به شکست قطعی ایران و پیروزی یونانیان انجامید. در آغاز این نبرد، مازه، سردار ایرانی، جناح چپ مقدونی را درهم شکست، امّا چون ارابه ران داریوش با زوبین دشمن کشته شد و داریوش گریخت، پیروزی ایرانیان به شکست مبدل گشت. جنگ گوگمل را جنگ آربِلا نیز می گویند. نیز ← نبرد_

💡 گفته شده که داریوش سوم در پی شکست دادن کادوسیان در نبردی تن به تن در جریان اردوکشی علیه آن قبیله در اولین سال‌های حکومت اردشیر سوم ساتراپ ارمنستان شده بود. کادوسیان به همراه مادها و دیگر شمالی‌ها در سپاه داریوش سوم می‌جنگیدند و به سوی مقدونیان در آربلا / گوگمل پیش می‌رفتند، گرچه ترکیب دقیق آن ارتش، در منابع متغیر ذکر شده‌است.

💡 جنگ گوگمل که در آن اسکندر مقدونی، داریوش سوم را در سال ۳۳۱ پ. م شکست داد، در جایی حدود صد کیلومتری غرب اربیل رخ داد.

💡 پس از فروپاشی سلسلهٔ هخامنشیان یرواند دوم از خاندان یرواندونی، که والی ایالت ارمنستان در این دوره و از سرداران ارمنی حاضر در نبرد گوگمل بود، خود را پادشاه مستقل ارمنستان بزرگ معرفی کرد. میهران دیگر سردار ارمنی، نیز که او هم در نبرد گوگمل حاضر بود، دولت مستقل دیگری در شمال غربی ارمنستان بزرگ تشکیل داد که به ارمنستان کوچک شهرت یافت.

💡 بنابر گزارش کوینت کورس مورخ رومی در کتاب تاریخ اسکندر، ۱۰۰۰ سواره نظام تپوری و ۶۰۰۰ سواره نظام هیرکانی و ۴۰۰۰۰ پیاده‌نظام دربیک در جنگ گوگمل و در ارتش داریوش سوم هخامنشی حضور داشتند.