مهرابه

اسم: مهرابه (دختر) (فارسی) (تاریخی و کهن) (تلفظ: mehrābe) (فارسی: مِهرابه) (انگلیسی: mehrabe)
معنی: مهر افتاب، ( مهراب، ه ( پسوند نسبت ) )، منسوب به مهراب

{Mithraeum} [باستان شناسی] کیش معبدی، غالباً در قالب بازیلیکا، برای پرستش یا برگزاری آیین میترا در قلمرو امپراتوری روم

مهرابه به ساختمان مذهبی، مهرپرستان گفته می شود. این واژه از دو کلمه مهر و آبه ساخته شده است. خورآبه ( خورشید آبه ) نیز به همین معناست. آبه به معنی «جای گود» است که در کل واژه مهرآبه به معنای «گودی خورشید» می شود. مهرآبه در معماری فضایی چهارسویی بود، که جهت اصلی نیمروزی داشت. منتظران ظهور مهر فرشته آزادیبخش و عدالت گستر بایستی منتظر زایش او از آناهیتا در غاری می بودند که با تابش نور مهر خورشید بر سطح آب سنگاب تحقق پیدا می کرد. پس در هر طلوع صبح، و اوج نیمروزی و غروب مهر در این نیایشگاه برای ظهور او به نیایش می پرداختند. مهرآبه یا مهرآوه یعنی گنبدخانه مهر، خورآبه همان خورآوه یا خرابه گنبدخانه خور یا خورشید است. سقف گنبد مهرابه ها نیلگونی بود که با لاجورد رنگین می شد، روزنه هورنوی آن در میان نقش خورشید یا شمسه قرار می گرفت و بر آن نقوش ستارگان با رنگ های طلایی ترسیم می گشت، همچون مقرنس در دل گنبدها در دوره های بعدی. واژهٔ عربی محراب نیز از مهراب ایرانیان الگوبرداری شده است. [ نیازمند منبع]
تصور بر آن بوده که مهر در یک غار گاو را که به اعتقاد مهرپرستان منشأ به وجود آمدن آفرینش است کشته و از گوشت و خون آن گاو گیاهان وموجودات به وجود آمده اند پس به همین دلیل اعمال و مناسک خود را که از مهم ترین آن ها قربانی کردن گاو بود در غار انجام می دادند.
در جاهایی که غار طبیعی وجود داشت از همین غارها برای نیایش استفاده می شد. مهرابه هادر بیشتر دوران ها به صورت معابد پنهانی بودند؛ و دور از شهرها و گذرها ساخته می شد.
در جاهایی که غار طبیعی وجود نداشته زمین را به مانند غاری می کنده اند. مهرابه های زیر زمینی در عمق و انتها توسعه زیادی پیدا نکرده بود.
در جاهایی که امکان کندن زمین نبوده است یا این که آب روان در آن جاری بوده سعی می کردند که مهرابه را نزدیک آب روان بسازند.
در ورودی مهرابه را بیشتر به سمت شرق می ساختند. ساختمان مهرابه ها از یک ورودی سپس دهلیز درونی که به سه راهرو منتهی می شد تشکیل شده است. تالار روبرویی بزرگ بوده و تالار اصلی معبد بوده است. دو راهرویی که در سمت چپ و راست قرار داشتند تنگتر بوده و سقف آن هم کوتاهتر است. مهراب بالای تالار اصلی قرار می گرفت و عبارت است از گودی اندکی در دیوارکه نقش مهر ( و گاهی مجسمه او ) در حال کشتن گاو در آن دیده می شد دو مهربان نیز در دو سوی او دیده می شدند. در دو طرف تالار اصلی نیمکتهایی سنگی قرار می دادند.

کیش‌معبدی، غالباً در قالب بازیلیکا، برای پرستش یا برگزاری آیین میترا در قلمرو امپراتوری روم.

💡 در ده کیلومتری جنوب شرقی گنبد سلطانیه، در نزدیکی روستای ویر، در پهنه‌ای مستطیل شکل در دامنه کوه دو اژدهای بی‌مانند و شگفت‌آور قرار گرفته‌است. این محل به نام معبد اژدها و داش کسن (سنگبر) خوانده می‌شود و مردم محل آن را به نام شیرین و فرهاد می‌نامند. در درون این مجموعه هنری زیبا، سه غارتاق دستکند با اندازه‌هایی مشخص در دل کوه سترگ کنده شده که پیرامون ورودی‌های آن را کنده کاری‌ها و سنگبری‌های زیبای و چشم‌نوازی جلوهای ویژه بخشیده‌اند. مهمترین بخش این کنده کاریها، که در نوع خود در ایران منحصر به فرد است، دو تصویر اژدهاست که در روبروی یکدیگر، با طول بیش از ۵ متر، به شکل قرینه در دل سخت سنگ کنده شده‌اند، که در پیچ و خم‌های خود جهانی از اسرار نهفته دارند. پیرامون این نقش برجسته‌های یگانه و بی‌مانند، مهرابه‌ای زیبا و نقش دار، با طرحهای اسلیمی، گل و بوته و مقرنس بر پیکره بیجان سنگ کنده کاری شده‌اند. تقارن در هرجای این نیایشگاه به چشم می‌خورد.