خدادادی یا اکتسابی بودن عصمت اهل بیت

خدادادی یا اکتسابی بودن عصمت اهل بیت به این پرسش اشاره دارد که عصمت معصومین از گناه و خطا ذاتاً به آنها داده شده است یا بر اساس لیاقت، تلاش و امتحان کسب شده است. در باور شیعیان، پیامبر اسلام و اهل بیت دارای عصمت هستند تا در انجام رسالت و هدایت مردم کامل باشند. عصمت آنان مانعی است در برابر گناه و لغزش و سبب می‌شود که هیچ عملی برخلاف دستورات الهی از آنان سر نزند. اگر عصمت خدادادی محض و بدون نیاز به لیاقت بود، فضیلت و ارزش آن کم می‌شد؛ زیرا انتخاب و تلاش انسان در دستیابی به فضیلت اهمیت دارد. بر اساس اعتقاد شیعی، منشا عصمت علم قطعی، شهودی و وجدانی معصومین است که آنها را نسبت به آثار و عواقب گناه و ترک واجبات کاملاً آگاه می‌کند. این علم سبب می‌شود اراده‌ای قوی در نفس معصوم شکل بگیرد که او را از هر گونه خطا باز دارد. در نتیجه، حتی فکر انجام گناه یا ترک واجب در ذهنشان راه نمی‌یابد و همواره در مسیر الهی باقی می‌مانند. عصمت اکتسابی بودن آن را نشان می‌دهد؛ یعنی با لیاقت، بصیرت و درک کامل از حقایق، معصومین به درجه‌ای از پاکی و صلاح می‌رسند که از هر خطا محفوظ هستند. بنابراین، عصمت اهل بیت ترکیبی از دانش، بصیرت و اراده قوی است که آنها را از خطا و گناه محافظت می‌کند.

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] عصمت، وجود ملکه ای است در انسان معصوم که او را از گناه و خطا باز می دارد. به باور شیعیان، پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله وسلّم) و اهل بیت (علیهم السّلام) دارای عصمت هستند و عصمت آنان بر اساس لیاقت و امتحان است، زیرا اگر خدادادی محض باشد، هیچ ارزشی ندارد و فضیلت محسوب نمی شود.
نکته اساسی در بحث عصمت این است که باید دید منشا عصمت در معصومین چیست؟ بنابر اعتقاد شیعیان که با دلایل محکم و قاطع قابل اثبات است، منشا عصمت معصومین علم قطعی، شهودی و وجدانی به حقایق امور و عواقب اعمال است، به طوری که سبب می شود اراده انسان قوی و در نفس او قوه ای ایجاد شود که او را از انجام گناه و لغزش محافظت می کند.این علم، علمی است که دارنده آن صاحب چشم بصیرتی می شود که عواقب، آثار و لوازم گناه و ترک واجبات را در دنیا و آخرت با تمام وجود لمس می کند. و از انسان موجودی می سازد که در تمام عمرش حتی به اندازه زره ای با دستورات پروردگارش مخالفت نمی کند و حتی فکر انجام معصیت و یا ترک واجب در مخیله او نمی گنجد.
← علم بازدارنده در سایر انسان ها
۱. ↑ شیخ مفید، محمد بن محمد، النکت الاعتقادیة، ص۳۷.
موسسه ولی عصر، برگرفته از مقاله «آیا عصمت پیامبر و اهل بیت (علیهم السّلام) خدادادی محض است یا این که اکتسابی و بر اساس لیاقت و امتحان می باشد؟».
...