ابو جعفر محمد بن عثمان بن سعید عمرى

[ویکی اهل البیت] دومین نایب از «نواب چهارگانه» امام زمان(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، محمد بن عثمان، فرزند نایب نخست است.
وی پیش از آن، در زمان حیات پدرش، از سوی امام عسکری(علیه السلام) به نیابت امام غایب معرفی شده بود. بدین صورت که آن حضرت، هنگامی که گروهی از شیعیان یمن در شهر «سامرا» به حضورش شرفیاب شدند، عثمان بن سعید را نزد خود فرا خواند و بر وکالت و وثاقت او تصریح کرد. سپس فرمود: گواه باشید عثمان بن سعید عمری، وکیل من است و فرزندش محمد بن عثمان وکیل فرزند من، مهدی شما است.
عثمان بن سعید هنگام مرگ خود، به دستور حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) نیابت را به فرزند خود «محمد» سپرد. به علاوه خود حضرت ولی عصر(علیه السلام) نیز در توقیعاتی، به نیابت او تصریح فرمود.
آن حضرت در توقیعی چنین فرمود: ما برای خداییم و بازگشتمان به سوی او است. تسلیم فرمان خدا و خشنود به قضای الهی هستیم. پدرت سعادتمندانه زیست و نیکو از این جهان، دیده بر بست. خدای رحمتش کند و او را به اولیا و موالی خود ملحق سازد! که همواره در راه آنان کوشا بود و در چیزهایی که او را به خدا نزدیک سازد، تلاش فراوانی داشت. خداوند تبارک و تعالی رویش را سفید و درخشنده کند و لغزش هایش را ببخشد!. در بخش دیگری از آن توقیع فرمود: از کمال سعادت او بود که خداوند چون تو فرزندی را روزی اش ساخت که جانشین او باشد و به امر او قیام کند.
همچنین در توقیع دیگری فرمود:... و اما محمد بن عثمان عمری، خداوند از او و پدرش خشنود و راضی باشد! همانا او مورد وثوق من و نوشته او، نوشته من است.
محمد بن عثمان، به رغم مخالفت هایی که از سوی مدعیان دروغین نیابت با وی صورت می گرفت و با وجود فشارهایی که از حاکمان و خلفای آن دوران بر وی وارد می شد، توانست جایگاه نیابت ولی عصر(عجل الله تعالی فرجه الشریف) را به گونه ای شایسته نگه داشته، امور واگذار شده را به شایستگی انجام دهد. او نگذاشت غالیان با ترفندهای دروغین خود، شیعیان را متوجه خود سازند و نیابت او را متزلزل کنند؛ از این رو دوستداران ائمه(علیهم السلام) هیچ گاه دربارة نیابت و وثاقت وی شک و تردید نکردند. نایب دوم، میان نواب چهارگانه بیشترین مدت را در جایگاه نمایندگی امام زمان(علیه السلام) به خود اختصاص داد و حدود چهل سال نایب و رابط بین امام و شیعیان بود؛ از این رو توانست مسایل فقهی، کلامی، اجتماعی و... بیشتری از محضر حضرت مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) پرسیده، پاسخ های آن حضرت را در اختیار عموم مردم قرار دهد.
ابوجعفر محمد بن عثمان، طبق دیدگاه مشهور، در سال 305 ق در آخر ماه جمادی الاولی وفات یافت. قبر ابوجعفر محمد بن عثمان، در کنار قبر مادرش، بر سر راه کوفه در محلی که خانه اش آن جا بود، واقع است. این محل در سمت غربی بغداد است.

💡 296- غافل مباش ! شنيدم كه ابو جعفر عليه السلام فرمود: اى ابا نعمان ! مردم تو را فريب ندهند واز نفست غافل نكنند؛ هر چه به تو رسد همراه تو خواهد بود نه همراه آنان.روزت را به بيهودگى سپرى مكن؛ چه همراه تو كسانى هستند كهعمل تو را ثبت مى نمايند. پس نيكوكارى كن كه هيچ چيز را به جستجو و طلب نمى بينمكه از عمل نيك، كه گناه پيش را از ميان مى برد، بهتر باشد. (302)

💡 اين دو حديث را به همين لفظ، شيخ الطائفه ابو جعفر محمدبن حسن طوسى از عبداللّه عمروبن عبّاس در كتاب ((خلاف ))، بخش ((امّهات الاولاد))، جلد دوم، آورده است. از ظاهر اين دوحديث پيداست كه عمر منع از فروش كنيزان بچه دار را از نظر شخص خود الهام نگرفتهبود، بلكه عمل به حديث پسرش عبداللّه و حديث ابن عباس نموده بود، و شايد اين مطلبىنباشد كه بر كسى پوشيده بماند.

💡 و در كافى به سند خود از بريد كناسى روايت كرده كه گفت: من از ابو جعفر (عليهالسلام ) پرسيدم: آيا عيسى بن مريم در آن هنگامى كه در گهواره با مردم سخن گفت حجتخدا بر مردم زمان خود بود؟ فرمود: آن روز نبى و حجت خدا بود، ولى هنوزمرسل نبود، مگر كلام خود او را نشنيده اى كه مى گويد (من بنده خدايم به من كتاب داده ونبيم كرده و مباركم گردانده هر جا كه باشم، و به نماز و زكات سفارشم فرموده مادامىكه زنده باشم ).

💡 و در معناى آن كافى نيز از على بن ابراهيم از پدرش، از عمرو بن عثمان، ازمفضل بن صالح، از جابر، از ابو جعفر (عليه السلام )، ازرسول خدا (صلى اللّه عليه و آله و سلم ) نقل كرده اند.

💡 گفت: ((امروز در مجلس خليفه، ابو جعفر ابن الرضاعليه السّلام چنان مرا عاجز و واماندهكرد كه آرزو كردم، اى كاش بيست سال پيش از اين مرده بودم ومثل چنين روزى را نمى ديدم !!)) گفتم: ((مگر چه شده ؟))

💡 در اين كه مراد از الشجره چه درختى است ؟ تفاسير گوناگونى وجود دارد؛گندم، خرما، انگور، كافور، حسد و علم آل محمد صلى الله عليه و آله و سلم...،تفاسيرى است كه براى آن نقل شده است. ابو جعفر طبرى مى گويد: