تاریخ عثمانی

[ویکی نور] تاریخ عثمانی (ترجمه ایرج نوبخت). «تاریخ عثمانی»، تألیف پروفسور اوزون چارشی لی (متوفی 1975م) است که به قلم دکتر ایرج نوبخت به فارسی ترجمه و در شش مجلد منتشر شده است. در این اثر، تاریخ امپراطوری عثمانی از بدو تأسیس تا اواخر قرن هیجدهم میلادی(1789م1203/ق) مورد بررسی قرار گرفته و صحیح ترین و کامل ترین تاریخی است که تاکنون در این باره نوشته شده است.
کتاب یک دوره شش جلدی است که هر جلد، مشتمل بر فصول و بخش های متعددی است.
عناوین و موضوعات مجلدات کتاب، به ترتیب عبارت است از: 1- از تشکیل دولت عثمانی تا فتح استامبول، 2- از فتح استامبول تا مرگ سلیمان قانونی، 3- از جلوس سلطان سلیم دوم تا معاهده کارلوفچه، 4- عصر زوال تا اواسط قرن شانزدهم، 5- اوضاع امپراطوری از اواسط قرن شانزدهم تا اواخر قرن هفدهم، 6- معرفی شخصیت های علمی، مذهبی و سیاسی و آثار آن ها از نیمه دوم قرن شانزدهم تا اواخر قرن هفدهم.
درباره امپراطوری عثمانی که در طول تاریخ روابط تنگاتنگ سیاسی، اقتصادی، نظامی و حتی اجتماعی با آن داشته ایم و جرایانات حاکم بر آن حتی گاهی مستقیم در اوضاع ایران مؤثر بوده است، منبع قابل توجهی به زبان فارسی در دست نیست. آثار انگشت شماری هم که در این زمینه به فارسی برگردانیده شده است، با آن که همتی و کوششی شایان تقدیر بوده ولی سخت ناقص و ناکافی است و تنها اثری جامع، مستند و آکادمیک قادر است که چنین خلائی را پر کند و کتاب حاضر، این ویژگی را دارا می باشد.
شخصیت و صلاحیت علمی نویسنده، توأم با بهره گیری او از منابع تاریخی معتبر و متعدد ترک و غیر ترک، اثر او را در مقام اثری قابل اعتماد تثبیت کرده است.

💡 وی در آغاز کاتولیک بود، ولی در ۱۸۱۵ لوتری شد. در ۱۸۱۷ عضو آکادمی سلطنتی علوم سوئد شد و در ۱۸۲۸ به مرتبهٔ اشرافیت سوئد رسید. دوسون نزد یاکوب برسلیوس شیمی و کانی‌شناسی آموخته‌بود و مقالات علمی چندی از جمله دربارهٔ قانون جهانی گرانش نیوتون نگاشته‌بود. اگرچه تمرکز مطالعاتیش بیشتر بر روی تاریخ بود و دربارهٔ تاریخ عثمانی و به ویژه مغول کتاب‌هایی دارد.

💡 حفصه سلطان، همچنین شناخته شده با نام عایشه حفصه سلطان، (زادهٔ ۱۴۷۸ – درگذشتهٔ ۱۹ مارس ۱۵۳۴) همسر یاوز سلطان سلیم و والده سلطان سلطان سلیمان قانونی بود. او هچنین اولین زنی بود که در تاریخ عثمانی قدرت زیادی داشت و لقب والده سلطان را کسب کرد.

💡 انوری (درگذشتهٔ ۱۵۱۲؟) شاعر و مورخ عثمانی قرن پانزدهم میلادی بود. او کتابی دربارهٔ تاریخ عثمانیان به نام دستورنامه به زبان ترکی عثمانی نوشت. اثر او مشتمل بر ۳۷۳۰ بیت و بر سه بخش است: اول تاریخ جهانی اسلامی، دومی که به آن شهرت دارد، دربارهٔ آیدینیان، و سوم (۸۴۲ بیت) دربارهٔ عثمانیان. اطلاعات زیادی از زندگی شخصی او در دست نیست.

💡 نخستین نمونه سفارت‌نامه سفارت‌نامه کارا محمد چلبی است، که به دوران سفارت وی در وین در سال ۱۶۵۵ برمی‌گردد. نمونه‌های برجسته این سبک، که عمدتاً مربوط به سده هجدهم هستند، هم از نگاه ادبی ماندگار و هم از نظر پژوهشی برای پژوهشگران تاریخ عثمانی و نگاه عثمانی‌ها از اروپای غربی مهم هستند. این سفارت‌نامه‌ها منابع مناسبی برای یافتن دلایل پیشی گرفتن اروپاییان از نظر علمی، فرهنگی، سیاسی و غیره هستند.