ادبیات اعترافی

[ویکی فقه] گونه ای ادبیات که دربرگیرنده ی آثاری است که به نحوی بازگوکننده ی زندگی خصوصی پدیدآورندگان آنهاست.
گونه ای ادبیات که دربرگیرنده ی آثاری است که به نحوی بازگوکننده ی زندگی خصوصی پدیدآورندگان آنهاست. آثاری که در زمره ی این نوع ادبیات قرار می گیرند، تجربه ها، احساس ها، باورها و حالت های شخصی و روحی – روانی خالق خود را باز می تابانند. قدیمی ترین نمونه ی به جا مانده از این نوع ادبیات، اعترافات «سنت آگوستین قدّیس» (۳۵۴-۴۳۰م) است.
← اعترافات «سنت آگوستین قدّیس»
در ادبیات اعترافی دو مقوله قابل مشاهده است؛ رمان اعترافی (confessional novel) و شعر اعترافی (confessional poetry).
← أ. رمان اعترافی
سنت رازپوشی و حفظ ظاهر در میان مردم ایران از نظر عرفی و دینی همواره رعایت شده؛ چراکه در بین مسلمانان، اعتراف در برابر غیر خدا و در حضور بنده، از نظر شرعی منع شده است؛ این سنت در ادبیات فارسی نیز خود را نمایانده است. در ادبیات کلاسیک فارسی، صرف نظر از معدودی آثار (همچون آثار ملامتیان و برخی از صوفیه)، اثر قابل توجهی در اقرار و اعتراف به جزئیات زندگی خصوصی و احیانا خطاهای گذشته به چشم نمی خورد. در عرصه ی زندگی نامه نویسی و حسب حال هم کمتر زندگی نامه یا خاطراتی را می توان یافت که اعتراف های مشخصی علیه نویسنده اش در آن باشد. نمونه ی چنین اعترافی در ادبیات معاصر «سنگی بر گوری» اثر «جلال آل احمد» است که در آن به زندگی خصوصی خود می پردازد و اعترافاتی را درباره ی غم بی فرزندی خویش طرح می کند. اما این وضع در مغرب زمین اندکی متفاوت است، در غرب به علت غلبه ی دین مسیحیت، اعتراف به گناه نزد کشیش یکی از مراسمات و آیین های متداول بوده است و کتاب های تاریخی چندی در باب اعتراف می توان یافت از جمله اعترافات سنت آگوستین قدیس.

💡 خودزندگی‌نامه، شرح حال یا حسبِ حال نوعی از زندگی‌نامه و دربردارنده وقایع زندگی یا بخشی از زندگی یک فرد است که به قلم خود او نوشته شده باشد. از نخستین زندگی‌نامه‌های خودنوشت می‌توان به کتاب اعترافات (۳۵۳ قبل از میلاد) از ایسوکراتس اشاره کرد و از مهم‌ترین آثار این گونه، به اعترافات آگوستین قدیس (بین ۳۹۷ و ۴۰۰ میلادی) اثر آگوستین. قدیمی‌ترین اتوبیوگرافی به زبان فارسی، زندگی ابن سیناست که آن را به شاگردانش املاء کرده‌است. شرح زندگانی من اثر عبدالله مستوفی از جمله بهترین نمونه‌های زندگی‌نامه خودنوشت به زبان فارسی در دوران قاجار و یادداشت‌های قاسم غنی و روزها اثر محمدعلی اسلامی ندوشن جزو بهترین این سبک در دوره معاصر به‌شمار می‌آیند. ادبیات اعترافی در زبان فارسی به دلیل نبودن سنت اعتراف در مذهب و سنت فارسی‌زبانان چندان مورد توجه نویسندگان نبوده‌است. حورا یاوری رواج خودزندگی‌نامه‌نویسی به علل مذهبی در غرب را نظر پژوهندگان آمریکایی می‌داند و معتقد است پژوهش‌گران فرانسوی برخلاف آمریکایی‌ها پیدایش و گسترش خودزندگی‌نامه را به تحولات فرهنگی و اجتماعی سده هجدهم مربوط می‌دانند.