عبیدالله بن عباس بن عبدالمطلب بن هاشم، از خاندان بنی هاشم و پسرعموی رسول اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) و امام علی (علیهالسلام) به شمار میرود. پدرش عباس، عموی گرامی پیامبر اسلام و مادرش لبابه بنت حارث بن حزن هلالی بود. وی که کنیهاش ابومحمد ذکر شده، یک سال از برادرش عبدالله کوچکتر بود و توفیق ملاقات با پیامبر را یافت و همچون برادر، راوی حدیث از ایشان گردید؛ هرچند در مقام علم و فقاهت به مرتبه عبدالله بن عباس نرسید.
در دوران حکومت امام علی (علیهالسلام)، عبیدالله به عنوان نخستین والی از سوی آن حضرت به منطقه یمن اعزام شد. در دورهٔ صلح امام حسن مجتبی (علیهالسلام) با معاویه نیز وی از یاران امام و فرماندهی سپاه ایشان را برعهده داشت. با این حال، روایت تاریخی حاکی از آن است که معاویه با ارسال یک میلیون درهم، عبیدالله را تطمیع کرد و او با هشت هزار تن از نیروهای تحت امرش، به اردوگاه معاویه پیوست. این تغییر موضع، نقشی قابل تأمل در تحولات آن برهه حساس داشت و از جمله رویدادهای بحثبرانگیز در بررسی زندگانی عبیدالله بن عباس محسوب میشود. عملکرد وی در این واقعه، هم به عنوان عضوی از خاندان پیامبر و هم به عنوان فرماندهای که مورد اعتماد امام زمان خویش بود، همواره در منابع تاریخی مورد نقد و تحلیل قرار گرفته است.
