بایقرا

بایقرا. [ ق َ ] ( اِخ ) سلطان حسین میرزا فرزند منصور و معروف به «خاقان منصور» و معزالسلطنه و ابوالغازی آخرین از امرای تیموری. پادشاهی ادب پرور هنردوست بود و وزیر معروفش امیرعلیشیر نوائی است که موجب شهرت دربار او و آبادانی پایتختش هرات شده بود. در سال 861 هَ. ق. که خراسان آشفته شده بود، در شهر مرو به پادشاهی نشست و در ذی حجه 862 استرآباد را فتح کرد و در سال 873 هرات را تسخیرنمود و در 874 با میرزا یادگار محمد جنگید و در اواخر سال 875 هَ. ق. با سلطان محمود جنگید و تا سال 902 در غایت دولت و اقبال حکومت کرد. و در سال 911 هَ. ق. درگذشت. اثری موسوم به مجالس العشاق و اشعاری به فارسی و ترکی دارد و تخلصش حسینی بوده است. رجوع به حبیب السیر چ خیام ج 4 و خصوصاً صص 110 - 113 شود.
بایقرا. [ ق َ ] ( اِخ ) (... میرزا ) پسر معزالدین عمر شیخ و نوه تیمور لنگ. او جد سلطان حسین بایقرای معروف بود. و رجوع به قاموس الاعلام ترکی ج 2 شود.

ابن عمر شیخ بن تیمور از امرای تیموری که در همدان حکومت داشته ( ۸۱۸ - ۸۱۷ ه. ق. ).
نوه تیمور لنگ بوده

[ویکی فقه] بایقرا شاهزاده تیموری و فرزند عمر شیخ میرزا پسر امیر تیمور گورکان می باشد.
بایْقَرا (۷۹۵-۸۲۶ق /۱۳۹۳-۱۴۲۳م )، شاهزاده تیموری و فرزند عمر شیخ میرزا پسر امیر تیمور گورکان. مادرش ملِک آغا (مِلْکَت آغا) پس از درگذشت زودهنگام عمر شیخ به اشاره تیمور به ازدواج شاهرخ، عموی بایقرا درآمد به هنگام درگذشت تیمور، بایقرا ۱۲ ساله بوده است و از آن جا که این ازدواج در حضور تیمور برگذار شده، می توان گفت که در سنین کودکی بایقرا صورت گرفته است.
حمایت از شاهرخ
پس از درگذشت تیمور، برادران بایقرا، پیر محمد، رستم و اسکندر - که هر یک حکم روایی بخشی از ایران را برعهده داشتند - به پیشنهاد پیر محمد، حمایت خویش از شاهرخ، جانشین تیمور و ناپدری خود را اعلام کردند. با کشته شدن پیرمحمد، اسکندر میرزا، شیراز را ضمیمه قلمرو خود کرد و پس از تصرف یزد، از شاهرخ خواست تا یکی از برادرانش را برای کمک در اداره امور، نزد او بفرستد. شاهرخ نیز بایقرا را با تشریفات و نشانهای عالی نزد اسکندر فرستاد.
سرکوب اسکندر
در ۸۱۳ق /۱۴۱۰م اسکندر در اندیشه گسترش قلمرو حکومت خود به اصفهان که توسط برادرش رستم اداره می شد، لشکر کشید. در جنگی که میان آن دو روی داد، بایقرا به حمایت از رستم برخاست. باکمبود آذوقه در اصفهان، رستم و بایقرا به ناچار از شهر خارج شدند و بایقرا به سوی خراسان رفت. از این زمان تا سرکوب اسکندر و تصرف مجدد اصفهان توسط شاهرخ در ۸۱۷ق، بایقرا همواره در خدمت شاهرخ بود.
تصرف شیراز
...

💡 در زبدة التواریخ آمده است که شاهرخ تیموری در سال ۸۱۸ ه‍.ق بر امیرزاده بایقرا بن عمرشیخ، پیروز گردید و فارس را تصرف کرد. از شیراز برخی از امرای سلطان به طرف قلعه سفید و شولستان و آن نواحی راهی شدند.

💡 تاریخ سرایش اثر به یقین مشخص نیست (۸۷۳ ه.ق. روایت شده)، همچنین روشن نیست که این منظومه به دستور سلطان حسین بایقرا سروده شده‌باشد. آنچه روشن‌است، این که جامی در شیوهٔ سرایش این اثر، از شعرای پیشین و به‌طور مشخص از نظامی گنجوی تأثیر پذیرفته‌است.

💡 هرچند پس از شاهرخ حکومت تیموریان به عنوان یک حکومت بزرگ و فراتر از یک منطقه خاص، دیگر وجود نداشت؛ اما حکومت محلی در منطقه هرات و اطراف آن برقرار ماند. این حکومت که توسط سلطان حسین بایقرا اداره می‌شد، تا سال ۹۱۲ ه‍.ق ادامه یافت. سلطان حسین، هرات را از مناطق مهم و تأثیرگذار در تاریخ ایران و تاریخ هنر ایرانی تبدیل نمود و باعث شد تا مکتب هرات در نقاشی و خوشنویسی ایرانی نامی ماندگار بیابد.

💡 « مولانا آهی که ضبط اصلی آن اهلی وفات او را به سال ۹۳۴ه ق نوشته اند مورد حمایت سلطان حسین بایقرا تیموری قرار داشته است او از اهل تون است و هرگز اقلیم وجودش های از سلطنت خسرو و عشق نبوده است». دو بیت از اشعار آهی تونی بر جای مانده که وصف سلطان حسین بایقرا سروده است.

💡 سلطان حسین بایقرا در سال ۸۶۱ ه‍. ق که خراسان آشفته شده بود، در شهر مرو به پادشاهی نشست و در ذی‌حجهٔ ۸۶۲ ه‍. ق/۱۴۵۹ میلادی استرآباد را فتح کرد و در سال ۸۷۳ ه‍. ق. /۱۴۶۹ میلادی هرات را تسخیر نمود و در ۸۷۴ با میرزا یادگار محمد جنگید و در اواخر سال ۸۷۵ ه‍. ق. با میرزا سلطان محمود جنگید و تا سال ۹۰۲ه‍. ق در غایت دولت و شوکت حکومت کرد؛ و در سال ۹۱۱ ه‍. ق/۱۵۰۶ م درگذشت.