امهات مطالب

امهات مطالب. [ اُم ْ م َ ت ِ م َ ل ِ ] ( ترکیب اضافی، اِ مرکب ) اهل استدلال در تحقیق و شناسایی اشیاء سه نوع پرسش بکار می برند: 1 - مطلب ما، یعنی سؤال بوسیله ما و آن نیز بر دو قسم است، یکی سؤال از «ما»ی شارحه که از آن شناسایی شرح اسم و معنی لغوی شی مورد نظر اراده میشود. دیگر مطلب «ما»ی حقیقیه که مراد از آن شناسایی حقیقت و ماهیت شی مورد نظراست. 2 - مطلب «هل » یعنی سؤال بوسیله هل و آن نیزبر دو قسم است، یکی مطلب «هل » بسیطه که مطلوب پرسش از وجود شی منظور است فی نفسه و دیگر مطلب «هل » مرکبه که مطلوب شناسایی وجود چیزی است برای شی منظور. 3- مطلب «لِم َ» که عبارت است از سؤال از دلیل و علت و آن نیز بر دو قسم است، یکی مطلب «لم » ثبوتی که مراد از آن شناسایی علت ثبوت موضوع است و دیگر «لم » اثباتی که مطلوب شناسایی علت حکم است. سبزواری گوید:
اس المطالب ثلثةعلم
مطلب ما مطلب هل مطلب لِم.
شیخ الرئیس گفته است مطالب یا اصول پرسشها بسیار است، از آنهاست مطلب: أین، کیف، أی، ایان و جز آنها. مؤلف دستورالعلماء ادوات طلب را چنین شمرده است: ما، من، هل، لِم َ، أین، متی، أی، ایان و کیف. ( از شرح منظومه سبزواری چ سنگی ص 31 ) ( از دستور العلماء ج 1 ص 179 ) ( از فرهنگ علوم عقلی ). خواجه نصیر طوسی در مبحث اصناف مطالب از فن منطق گوید: مطالب اصلی چهار است: دو طالب تصور و آن «ما» و «ای » بود، و دو طالب تصدیق و آن «هل » و «لِم َ»بود. ( اساس الاقتباس ص 352 ). و رجوع به دستور العلماء شود.

اهل استدلال در تحقیق و شناسایی اشیائ سه نوع پرسش بکار می برند: ۱ - مطلب ما. ۲ - مطلب هل ۳ - مطلب لم.

امّهات مطالب
رجوع شود به:اس المطالب

💡 محمداسماعیل مبلغ پس از «الاقتراح فی اصول النحو» اثر جلال الدین سیوطی، مطول در معانی و بیان و بدیع اثر تفتازانی را تدریس کرد و «ایساغوجی»، مقدمه بر ارغنون ارسطو و کتاب معروف در منطق «الحاشیه فی تهذیب المنطق» ملا عبدالله را درس گفت و سپس در زمینه «گوهر مراد» در امهات مطالب فلسفی و اخلاق و تصوف و کلام اثر عبدالرزاق لاهیجی از شاگردان ملا صدرا، و نیز در «درةالتاج لغره الدباج» قطب الدین شیرازی که دائرةالمعارف فلسفی به زبان فارسی به بحث و مناقشه پرداخت.