تعجب از اعمال خضر

[ویکی فقه] تعجب از اعمال خضر (قرآن). در هنگام همراهی حضرت موسی علیه السّلام با حضرت خضر علیه السّلام اتفاقاتی رخ داد که موجب تعجب حضرت موسی شد و این مطلب در آیات قرآن ذکر شده است.
تعجب موسی علیه السّلام از کشتن نوجوان از سوی خضر علیه السلام:«فانطـلقا حتی اذا لقیا غلـمـا فقتله قال اقتلت نفسـا زکیة بغیر نفس لقد جئت شیــا نکرا.» «پس رفتند تا به نوجوانی برخوردند (بنده ما) او را کشت (موسی به او) گفت آیا شخص بی گناهی را بدون اینکه کسی را به قتل رسانده باشد کشتی واقعا کار ناپسندی مرتکب شدی.» در اثناء راه به کودکی رسیدند ولی آن مرد عالم بی مقدمه اقدام به قتل آن کودک کرد"! (فانطلقا حتی اذا لقیا غلاما فقتله). در اینجا بار دیگر موسی از کوره در رفت، منظره وحشتناک کشتن یک کودک بی گناه، آنهم بدون هیچ مجوز، چیزی نبود که موسی بتواند در مقابل آن سکوت کند، آتش خشم در دلش برافروخته شد و گویی غباری از اندوه و نارضایی چشمان او را پوشانید، آن چنان که بار دیگر تعهد خود را فراموش کرد، زبان به اعتراض گشود، اعتراضی شدیدتر و رساتر از اعتراض نخست، چرا که حادثه وحشتناکتر از حادثه اول بود و" گفت آیا انسان بی گناه و پاکی را بی آنکه قتلی کرده باشد کشتی؟! " (قال ا قتلت نفسا زکیة بغیر نفس). " براستی که چه کار منکر و زشتی انجام دادی" (لقد جئت شیئا نکرا). کلمه" غلام" به معنی جوان نورس است خواه بحد بلوغ رسیده باشد یا نه.در اینکه نوجوانی را که آن مرد عالم در اینجا به قتل رسانید به سرحد بلوغ رسیده بود یا نه، در میان مفسران گفتگو است، بعضی تعبیر به" نفسا زکیة" (انسان پاک و بی گناه) را دلیل بر آن گرفته بودند که بالغ نبوده است.و بعضی تعبیر" بغیر نفس" را دلیل بر این گرفته اند که او بالغ بوده، زیرا تنها قصاص در حق بالغ جایز است، ولی روی هم رفته نمی توان به طور قطع در این زمینه با توجه به خود آیه قضاوت کرد." نکر" به معنی زشت و منکر است و بازتاب آن قویتر از کلمه" امر" که در ماجرای سوراخ کردن کشتی بود می باشد، دلیل آنهم روشن است، زیرا کار اول او زمینه خطری برای جمعی فراهم کرد که به زودی متوجه شدند و خطر را دفع کردند ولی در اقدام دوم ظاهرا او مرتکب جنایتی شده بود.
کشتن یک بی گناه
کلمه" زکیة" در جمله" ا قتلت نفسا زکیة" به معنای طاهره است و مراد، طهارت و پاکی او از گناه است، چون آن کسی که به دست خضر کشته شد کودکی بوده که به طوری که از کلمه" غلاما" استفاده می شود به سن بلوغ نرسیده بوده و این پرسش موسی پرسش انکاری بوده است.و جمله" بغیر نفس" معنایش این است که" بدون اینکه او کسی را کشته باشد تا مجوز کشته شدنش به قصاص باشد" چون این بچه غیر بالغ کسی را نکشته بود و چه بسا از جمله" بغیر نفس" استفاده شود که مقصود از نفس اولی هم جوانی بالغ است یعنی آنکه به دست خضر کشته شده نیز بالغ بوده و کلمه" غلام" هم مطلق است، یعنی هم جوان نابالغ راشامل می شود و هم بالغ را و بنا بر این احتمال، معنا چنین می شود" آیا بدون قصاص نفس بری از گناه مستوجب قتل را کشتی؟ "." لقد جئت شیئا نکرا" یعنی کاری بس منکر و زشت کردی، که طبع آن را ناشناس می داند و جامعه بشری آن را نمی شناسد و اگر سوراخ کردن کشتی را" امر" یعنی کاری خطرناک خواند که مستعقب مصائبی است و کشتن جوانی بی گناه را کاری منکر خواند بدین جهت است که آدم کشی در نظر مردم کاری زشت تر و خطرناکتر از سوراخ کردن کشتی است.
تعجب از سوراخ کردن کشتی
تعجب موسی علیه السّلام از سوراخ کردن کشتی به دست خضر علیه السلام:«فانطـلقا حتی اذا رکبا فی السفینة خرقها قال اخرقتها لتغرق اهلها لقد جئت شیــا امرا.» «پس رهسپار گردیدند تا وقتی که سوار کشتی شدند (وی) آن را سوراخ کرد (موسی) گفت آیا کشتی را سوراخ کردی تا سرنشینانش را غرق کنی واقعا به کار ناروایی مبادرت ورزیدی.» " موسی به اتفاق این مرد عالم الهی به راه افتاد تا اینکه سوار بر کشتی شدند" (فانطلقا حتی اذا رکبا فی السفینة). هنگامی که آن دو بر کشتی سوار شدند" آن مرد عالم کشتی را سوراخ کرد"! " خرقها"." خرق" همانگونه که راغب در مفردات می گوید: به معنی پاره کردن چیزی از روی فساد است بدون مطالعه و فکر، و ظاهر کار این مرد عالم راستی چنین بود.از آنجا که موسی از یک سو پیامبر بزرگ الهی بود و باید حافظ جان و مال مردم باشد و امر به معروف و نهی از منکر کند و از سوی دیگر وجدان انسانی او اجازه نمی داد در برابر چنین کار خلافی سکوت اختیار کند تعهدی را که با خضر داشت به دست فراموشی سپرد و زبان به اعتراض گشود و" گفت آیا کشتی را سوراخ کردی که اهلش را غرق کنی؟ راستی چه کار بدی انجام دادی"! (قال ا خرقتها لتغرق اهلها لقد جئت شیئا امرا). بدون شک مرد عالم هدفش غرق سرنشینان کشتی نبود ولی از آنجا که نتیجه این عمل چیزی جز غرق کردن به نظر نمی رسید موسی آن را با" لام غایت" که برای بیان هدف می باشد بازگو می کند. " امر" (بر وزن شمر) به کار مهم شگفت آور و یا بسیار زشت گفته می شود.و براستی ظاهر این کار شگفت آور و بسیار بد بود، چه کاری از این خطرناکتر می تواند باشد که یک کشتی را با داشتن سرنشین های متعدد سوراخ کنند؟!در بعضی از روایات می خوانیم که اهل کشتی به زودی متوجه خطر شدند و شکاف موجود را موقتا با وسیله ای پر کردند ولی دیگر آن کشتی یک کشتی سالم نبود.
دلیل سوراخ کردن کشتی
...

💡 هنگامى كه (نمازگزار) مؤ من به نماز مى ايستد، خداوند حورالعين را به طرفش مىفرستد آن چنان كه دور نمازگزار را مى گيرند و به او نگاه مى كنند، پس وقتىنمازگزار نمازش را تمام كرد و از خدا چيزى نخواست، حورالعين با تعجب از او دور مىشوند.

💡 لذا در حديثى از (جابر بن عبد الله انصارى ) مى خوانيم هنگامى كه آيه فوقنازل شد، پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) در مسجد بود، حضرت آيه را با صداىبلند تلاوت كرد و مردم تكبير گفتند، مردى از انصار پيش آمد از روى تعجب از پيامبر(صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) پرسيد: راستى اين آيه بود كهنازل شد؟ پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) فرمود آرى.

💡 ماءمور گفت: نمى شود، حتما بايد درون آن را ببينم (كه چه چيزى وارد كشور مى شود) تاحق گمرك آن را بگيرم (شايد درون جعبه چيزى باشد كه ورودش بهداخل كشور مجاز نباشد) هر چه ابراهيم عليه السلام اصرار كرد فايده نداشت و ماءموربه زور در جعبه را باز كرد وقتى چشمش به ساره زيباى با حسنجمال افتاد با تعجب از ابراهيم عليه السلام پرسيد: اين زن با تو چه نسبتى دارد؟فرمود: همسرم مى باشد.

💡 فقيرى بر در خانه اى ايستاده بود، و نان مى خواست، بچه ى همسايه وقتى ديداو نان مى خواهد، با تعجب از او پرسيد: مگر مادر ندارى ؟ پيرمرد فقير در جواب او گفت:نه. بچه گفت: برو براى خودت مادر بخر.

💡 از آيـات قـرآن بـه خـوبـى بـر مـى آيد كه بيشترين مخالفت منكران معاد روى مساءله معادجسمانى و تعجب از باز گشت انسان خاك شده به زندگى و حيات بوده است، لذا بسيارىاز آيـات مـعـاد روى مـسـاءله قـدرت خـداوند تكيه مى كند، و نمونه هاى آن را در عالم هستىشـرح مـى دهـد، تـا تـعـجـب آنـهـا از مـسـاءله حـيـات بـعـد از مـرگزائل گردد.

💡 فرداى همان روز، ناگاه مردم ديدند او از هر جهت سالم است و دندانهايش ‍ در جاى خود قرارگرفته است، و زخمهاى بدنش خوب شده است، و هيچگونه اثرى از آنهمه زخمها نيست، وبرخاسته و مشغول خواندن نماز است، حيران شدند و با تعجب از او پرسيدند: