اطمع

واژه «أَطْمَع» در زبان عربی دو کاربرد و معنای مهم دارد که هر کدام در جایگاه خاصی به کار می‌روند. معنای نخست آن «طمع دارم»، «امید دارم» یا «چشم امید به چیزی داشتن» است و از ریشه «طمع» گرفته شده که به معنای امید، رغبت و انتظار دستیابی به چیزی است. در این معنا، واژه «أَطْمَعُ» بیشتر برای بیان امیدواری و انتظار قلبی نسبت به رسیدن به خیر، بخشش یا نعمتی به کار می‌رود. برای نمونه در متون دینی و قرآنی، این واژه حالتی از امید همراه با درخواست و آرزو را نشان می‌دهد، مانند جایی که انسان امید دارد خداوند گناهان او را ببخشد یا رحمت خود را شامل حال او کند. در چنین کاربردی، «أَطْمَعُ» لزوماً معنای منفی ندارد، بلکه می‌تواند بیانگر امید، آرزو و چشم‌داشت مثبت باشد. اما معنای دوم این واژه، حالت اسم تفضیل دارد و به معنای «طمع‌کارتر»، «آزمندتر» و «حریص‌تر» است؛ یعنی کسی که نسبت به دیگران طمع و حرص بیشتری دارد. در این معنا، واژه بیشتر بار منفی پیدا می‌کند و برای توصیف افراد بسیار حریص و زیاده‌خواه به کار می‌رود. در ادبیات عربی و ضرب‌المثل‌های قدیمی، افراد مشهور به طمع و حرص را با تعبیرهایی مانند «اطمع من...» توصیف می‌کردند، یعنی «طمع‌کارتر از فلان شخص». این کاربرد نشان‌دهنده شدت حرص و زیاده‌خواهی در فرد است و معمولاً در نکوهش آزمندی و زیاده‌طلبی استفاده می‌شود. بنابراین، واژه «أَطْمَع» بسته به نوع کاربرد و ساختار جمله می‌تواند هم معنای امید داشتن و چشم امید دوختن داشته باشد و هم به معنای طمع‌کارتر و حریص‌تر بودن به کار رود. در مجموع، این واژه از ریشه «طمع» گرفته شده و هم مفهوم امید و انتظار را در خود دارد و هم در برخی کاربردها نشانه حرص، آزمندی و زیاده‌خواهی بیشتر است.