کتابی نیمه تاریخی و نیمه افسانه ای دربارۀ زندگی و پهلوانی های ابومسلم خراسانی، منسوب به ابوطاهر طرسوسی، به زبان فارسی. مؤلف کتاب ظاهراً در دوره غزنویان می زیسته است، و الهام بخش آثاری دیگر از این دست و به همین سبک و سیاق، ازجمله اسکندرنامه و رموز حمزه گردید. این اثر به کوشش اقبال یغمایی به چاپ رسیده است. دربارۀ ابومسلم چندین کتاب تصنیف کرده اند که اخبار ابی مسلم صاحب الدعوه تألیف مرزبانی و انیس المؤمنین محمد حموی در دوره صفویه از آن جمله اند.
[ویکی فقه] یکی از کتب ادبی که جنبه ی ادبی و تاریخی در تاریخ شیعه و ادبیات فارسی دارد، ابومسلم نامه می باشد. این کتاب داستان و حماسه ابومسلم در تقابل با امویان و دفاع از حقوق بنی هاشم را به رشته تحریر درآورده است.
ابومسلم نامه، حماسه ای برگرفته از زندگی و قهرمانی های "ابومسلم خراسانی" (متوفّی ۱۳۷ق)، سردار عبّاسیان و یاران و هم رزمان او، که در گذشته دست مایۀ قصّه پردازان متعدّد بوده است و روایت های متفاوت در نسخه های متعدّد از آن باقی ماند است.این قصّه، از یک سو، در حوزۀ داستان های تاریخی – ملّی ایرانی، همچون بابک نامه، داستان المقنّع و حمزه نامه، جای دارد و از سوی دیگر، از حماسه های دینی، از نوع جنگ نامه های امامان و مؤمنان، به شمار می آید که موضوع اصلی آن ها کشمکش های عقیدتی و جنگ های پردامنه میان نحله های متخاصم اسلامی، و به ویژه تقابل امویان با خاندان پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) است.
افسانه سازی
این رویداد تاریخی در دست داستان سرایان، به اقتضای افسانه پردازی، چنان از داده های تاریخی دور شده است که قهرمان داستان اصل و نسب ساختگی می یابد و هاله ای از افسانه، تولّد و حیات او را فرا می گیرد و در کنار چند شخصیت اصلی تاریخی، بیشترِ شخصیت ها جعلی می شوند؛ و دامنۀ جغرافیایی رویدادها، گستردگی وقایع و طول زمانی حوادث ابعادی افسانه ای می یابد.
موضوع داستان
موضوع اصلی داستان، جنگ و تضادّی است که میان "مروان حمار"، آخرین خلیفۀ اموی (۱۲۷-۱۳۲ق)، به عنوان سرکردۀ خارجیان (=مخالفان اهل بیت و خاندان پیامبر) و ابومسلم، به عنوان سپهسالار دوستداران رسول و محبّان علی (علیه السلام) ومؤمنان درگرفته است و به پیروزی نهایی مؤمنان و انقراض خلافت امویان می انجامد. در غالب روایت های موجود از این داستان، ابومسلم منشور خروج خود را از دست امام محمّدباقر (علیه السلام) (گرچه در واقع چنین نبوده است.) و نیز لقبِ «ابومسلم» را از امام محمدباقر (علیه السلام)، و حتّی در یک روایت از امام حسین (علیه السلام) و امام ابراهیم عبّاسی به دست آورد. در داستان، نام واقعی ابومسلم، "عبدالرحمان بن اسد بن جنید" است که از هاشمیان فرض شده است و در شهر مرو خروج می کند. گروهی از پیشه وران شهر، با خلق وخوی عیاری، به او ملحق می شوند. کار ابومسلم، با کسب تأیید از امام محمدباقر (علیه السلام)، به تدریج بالا می گیرد تا آن جا که پادشاهان و امیران به دور او گرد می آیند و نصر سیار، والی خراسان، را شهر به شهر از خراسان می رانند و مروان حمار را در چندین جنگ شکست می دهند.مروان به مصر می گریزد و با تمام کمک هایی که از شاهان مغرب دریافت می کند، تاب ایستادگی در برابر سپاه ابومسلم را نمی آورد و به دیار نصرانیان پناه می برد. سرانجام، مؤمنان او را به چنگ می آورند و به خواری هلاک می کنند. بدین ترتیب، انتقام خون حسین (علیه السلام) را از مروانیان می گیرند و سبّ علی (علیه السلام) را ممنوع می کنند. ابومسلم پس از نابود کردن مروانیان و بیعت با سفّاح، خلیفۀ عبّاسی (۱۳۲-۱۳۶ق)، به خراسان باز می گردد و آخرین جهاد خود را با پیروزی برابر ترکان ماوراءالنهر به پایان می برد.
سرانجام ابومسلم
...
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 ابراهیم بعد از اینکه ابومسلم را به فرماندهی خراسان فرستاد، به ابومسلم نامه ای فرستاد که از اعراب یمنی که سنگ بنا و کلید پیروزی بودند، دلجویی کند. ابومسلم با اقدامات فراوان خود در خراسان، به یکی از داعیان مستبد شرق تبدیل شد.ابراهیم که بر ابومسلم تأکید کرده بود، او را در این زمان نصربن سیار والی خراسان گریخت و بقیه سپاه خراسان لشکر نصر را منهدم کردند این جمعیت در۱۴ محرم ۱۳۲ در کوفه با ابراهیم بیعت کردند. اینگونه بود که چهارسال پایانی امویان تسریع شد و پایههای حکومت عباسیان پایهریزی شد؛ در این دوره ما شاهد پاک سازی نیروهای اموی در دو مرحله بودیم مرحله ابومسلم و مرحله قحطبه بن شبیب که در نهایت به ایجاد حکومت عباسی منجر شد. ابومسلم اولین تماس خود را با مأموران عباسی در کوفه برقرار کرد و سرانجام به امام ابراهیم معرفی شد. عباسیان دریافتند که ایران و به ویژه خراسان، عرصه مناسبی برای فعالیت تبلیغی خواهد بود.فعالیتهای ابومسلم در خراسان همزمان بود با مقابله مروان با شورشهای عراق و حجاز و بیشتر توجه او به سرکوب این شورشها بود.
💡 شورش عباسیان که ابومسلم بدان پیوست، صرف نظر از دلیلی که او برای پیوستن به این شورش داشت، موجب احیای فرهنگ ایرانی شد که مدتها بر حکومت خلیفه تسلط داشت. همچنین مقدمه ای برای ظهور سلسلههای محلی شد. زندگی ابومسلم، دادههایی برای حماسههای افسانه ای فراهم کرد؛ مثلاً اخبار ابی مسلم صاحب الدعوة که توسط ابوعبدالله محمد بن عمران مرزبانی نگارش شد و ابومسلم نامه که توسط ابوطاهر طرسوسی نوشته شد. نام و یاد ابومسلم پس از مرگش نیز در ذهن یارانش که روستایی بودند، باقی ماند و روستاییان دور هرکسی که برای خونخواهی ابومسلم قیام میکرد، جمع میشدند. بنابراین یکی از میراثهایی که ابومسلم از خود بر جای گذاشت، جنبشهایی بود که پس از وی رخ داد؛ اما از بین این جنبشها، از جنبش بابک خرمدین در منابع روایات بیشتری مشاهده میشود. نتیجهٔ جنبش بابک بر موارد زیادی تأثیر گذاشت؛ یکی از این تاثیرها بر فرمانروایان ارمنستان و گرجستان و شروان بود که اغلب خراج شان را به خلیفه میپرداختند ولی پس از این که بابک شورش کرد، بسیاری از این افراد به عراق تبعید شدند و بدین ترتیب راه برای روی کار آمدن دودمانهای جدید باز شد.
