علی سهیلی

علی سهیلی. [ ع َ ی ِ س ُ هََ ] ( اِخ ) ابن احمد سهیلی اسفراینی. مکنی به ابوالحسن. رجوع به علی اسفرایینی شود.

[ویکی فقه] علی سهیلی، فرزند میرزا غلامعلی تبریزی، معروف به «گوش بریده» در سال ۱۲۷۵ش، در تبریز متولد شد. علی سهیلی از جمله نخست وزیرانی بود که در کوتاه مدت توانست، خود را از وزارت امور خارجه به کاخ صدارت برساند، او به کارهای سیاست خارجی عنایت ویژه ای داشت و توانست توجه محمدعلی فروغی را در دوران تغییر سلطنت از پهلوی اول به پهلوی دوم، جلب کند و به دولت فروغی کمک زیادی کند.
علی سهیلی در سال ۱۲۷۵ش، در تبریز متولد شد. علی از مردانِ خودساخته ای بود که کار اداری را در وزارت خارجه شروع کرد. او در یک خانواده فقیر در تبریز می زیست و در سال های جوانی، همراه خانواده اش به تهران آمد.
فعالیت ها
سهیلی مدتی را در بازار تهران در حجره حاج عبدالرزاق اسکوئی کار کرد. سپس به مدرسه روسی «قزاق خانه» و «سن لوئی» رفت و پس از آن در مدرسه علوم سیاسی دارالفنون، مشغول تحصیل و موفق شد آن را به پایان برساند. سپس از آنجا با توجه به استعدادهایی که از خود نشان داده بود به خدمت در وزارت امور خارجه درآمد. وی ضمن خدمت در وزارت امور خارجه، زبان های فرانسه و انگلیسی را هم فرا گرفت. او ابتدا تقریرنویسی محاکمه ها را انجام می داد و به تدریج، ارتقا یافت. نخستین پست مهمش ریاست اداره شرق و امور مربوط به شوروی بود. سهیلی در آغاز خدمت با عنوان منشی مترجم در هیئت نمایندگی ایران برای مذاکره در امور تجاری به مسکو رفت. ریاست آن هیئت را حسن تقی زاده بر عهده داشت. در سال ۱۳۰۹ش. «وزارت طرق و شوارع» (وزارت راه) تشکیل شد و سید حسن تقی زاده که به سمت نخستین وزیر در آن تعیین شد، در سال ۱۳۱۰ش علی سهیلی را از وزارت خارجه به وزارت راه منتقل و وی را به سمت معاون خود برگزید. وی بعدها به تدریج بسیار ترقی کرد و به ریاست تسهیلات و معاونت وزارت خارجه رسید و وزیرمختار ایران در لندن در سال ۱۳۱۶ شد؛ ولی پس از مرگ عنایت الله سمیعی (مدبرالدوله) وزیر امور خارجه ایران، سهیلی از لندن فراخوانده شد و به سمت جانشین وزارت امور خارجه تعیین شد و پس از استانداری کرمان به سفارت کابل، بغداد، پاریس و لندن رسید. او بارها وزیر و چندبار نخست وزیر شد.
ورود به عرصه سیاست و نخست وزیری او
بعد از حمله متفقین و اوضاع متشنج ایران در شهریور ۱۳۲۰ روزهای سختی در تاریخ ایران بود. علی سهیلی از جمله نخست وزیرانی بود که در کوتاه مدت توانست، خود را از وزارت امور خارجه به کاخ صدارت برساند، او به کارهای سیاست خارجی عنایت ویژه ای داشت و توانست توجه محمدعلی فروغی را در دوران تغییر سلطنت از پهلوی اول به پهلوی دوم، جلب کند و به دولت فروغی کمک زیادی کند.در اسفندماه سال ۱۳۲۱ش از ۱۱۲ نماینده مجلس، ۶۵ نفر به فروغی برای نخست وزیری ابراز تمایل کردند و او تعداد رای را کافی ندانست و حاضر نشد به کارش ادامه دهد. به همین سبب در جلسه خصوصی مجلس برای نخست وزیر جدید، رای گیری شد؛ با آنکه با وجود استعفای فروغی ۴۵ نفر به او و ۳۹ نفر به احمد قوام رای دادند و سهیلی فقط چهار رای داشت. هنگامی که فروغی تاکید کرد نخست وزیری را نمی پذیرد به نمایندگان مجلس توصیه کرد که در آن شرایط، علی سهیلی از هرکس مناسب تر است. در نتیجه، اکثریت قریب به اتفاق نمایندگان برای نخست وزیری سهیلی ابراز تمایل کردند. بیشتر اعضای کابینه او نیز همان وزیران کابینه فروغی بودند. وقتی برنامه دولت سهیلی مطرح شد، از ۱۰۴ نفر حاضر در مجلس ۱۰۱ نفر به او رای موافق دادند. با این اکثریت پارلمانی، سهیلی توانست زمام امور کشور را با وجود مشکلات فراوان به دست گیرد. با این شیوه، سهیلی، خود را به کرسی نخست وزیری رساند و اولین فرمان نخست وزیری اش در اسفند ماه ۱۳۲۰ صادر شد و نخستین کابینه خود را در تاریخ ۱۸ اسفند همان سال به مجلس داد.
عملکرد او در نخست وزیری
...

💡 پس از شهریور ۱۳۲۰ و اشغال ایران که به کناره‌گیری رضا شاه از سلطنت انجامید، رهنما به ایران بازگشت و روزنامه ایران را پس گرفت و در فضای باز سیاسی که در کشور ایجاد شده بود، به انتشار آن پرداخت. در آغاز سال ۱۳۲۲ علی سهیلی نخست وزیر او را به معاونت پارلمانی خود برگزید و در یازدهم فروردین به مجلس معرفی کرد. رهنما سپس وزیرمختار ایران در فرانسه و سفیر ایران در چند کشورهای عربی شد.

💡 مهم‌ترین کار فروغی، «پیمان اتحاد» با شوروی و انگلستان بود که ۲۴ آذر ۱۳۲۰، میان علی سهیلی وزیر خارجه دولت او با سفیران این دو کشور در تهران به امضا رسید. در این عهدنامه، شوروی و انگلیس تعهد کردند تمامیت ارضی، حاکمیت و استقلال سیاسی ایران را محترم بشمارند و از ایران در برابر تجاوز خارجی دفاع کنند، بی‌آنکه از ایران توقع داشته‌باشند برای همکاری در جنگ با این دو دولت، نیرویی اعزام کند.

💡 شورش نان، دولت قوام السلطنه را هم به زیر کشید. قوام گرچه در امر انتشار پول، بازداشت ایرانیان هوادار آلمان، استفاده از سربازان انگلیسی برای سرکوب مردم در آذر ۱۳۲۱ و ترمیم هیئت وزیران خود مطابق میل انگلیسی‌ها، هواداری از آنان را نشان داد اما دوام نیاورد و جای او را علی سهیلی گرفت.

💡 اقبال تصدی مشاغل مهم دولتی را با معاونت وزارت بهداری در کابینه اول قوام در سال ۱۳۲۱ آغاز کرد که در دولت‌های علی سهیلی و ساعد نیز که بعد از احمد قوام روی کار آمدند، این سمت را حفظ کرد. در شهریور ۱۳۲۳ که ساعد کابینه‌اش را ترمیم کرد، سرپرستی وزارت بهداری را به اقبال سپرد. او سپس با عضویت در حزب اراده ملی سیدضیا و حزب دموکرات قوام‌السلطنه وارد سیاست شد.