آغاز سده سوم میلادی، یعنی حدود پانصد سال پس از فروپاشی فرمانروایی هخامنشیان، شاهد نگارش اثری مهم توسط نویسندهای یونانیتبار به نام آثنایوس بود. این نویسنده که در مصر میزیست و در شهر نائوکراتیس، در نزدیکی اسکندریه، دیده به جهان گشوده بود، کتابی را به رشته تحریر درآورد که امروزه با عناوینی چون «شام فیلسوفان» یا «بزم فرزانگان» شناخته میشود. این اثر، که ترجمه و یادداشتهای فارسی آن توسط جلال خالقی مطلق انجام شده است، فضایی خیالی برای یک ضیافت بزرگ فراهم میآورد. در این بزم، بیستونه تن از اندیشمندان و فرزانگان گرد هم آمدهاند و هر یک به فراخور دانش خود، نکاتی را از میان انبوه کتابهایی که مطالعه کردهاند، در زمینههای گوناگون به بحث میگذارند.
محتوای «بزم فرزانگان» بسیار متنوع است و دایره وسیعی از موضوعات فرهنگی یونان و روم باستان را در بر میگیرد. این سخنان که به صورت گفتگوهایی پراکنده در چارچوب ضیافت خیالی نقل میشود، منابع غنی برای شناخت آداب، رسوم، تاریخ، ادبیات و جنبههای مختلف تمدن آن دوران به شمار میرود. هر چند هسته اصلی اثر بر مباحث فرهنگی و اجتماعی تمرکز دارد، اما این تنوع موضوعی موجب شده است که کتاب به مثابه یک دایرةالمعارف فشرده از دانش عصر نویسنده عمل کند.
از ساختار اصلی کتاب چنین برمیآید که «بزم فرزانگان» در پانزده دفتر اصلی تدوین شده بود، اما متأسفانه بخشهایی از آن در طول زمان از میان رفته و به دست ما نرسیده است. علیرغم این نقصان، بر اساس برخی برآوردهای صورتگرفته، تعداد زیادی از آثار یونانی که امروزه تنها نامشان باقی مانده، در همین کتاب مورد اشاره قرار گرفتهاند. این امر اهمیت نسخه باقیمانده را دوچندان میسازد، چرا که در حکم پلی است برای بازیابی بخشی از گنجینه ادبی و علمی یونان باستان.