اذر کیوان

( آذرکیوان ) آذرکیوان. [ ذَ ک َی ْ ] ( اِخ ) نام حکیمی از مردم استخر فارس، معاصر و معاشر میرفندرسکی، و بهندوستان معتقدان داشته.

( آذر کیوان ) یکی از روحانیون بزرگ زرتشتی ( قر. ۱۱ ه. ) از مردم شیراز یا حوالی آن ( ف. پتنه ۱٠۲۷ ه. ق. ) وی با گروهی از مریدان خود هندوستان شتافت آذر کیوان موسس فرقه ایست مذهبی که ترکیبی است از ادیان زرتشتی اسلام برهمنی و مسیحی. وی را [ ذو العلوم ] لقب داده اند و منظومه ای بنام [ جام کیخسرو ] در شرح مشاهدات وی بدو منسوبست.
نام حکیمی از مردم استخر فارس معاصر و معاشر میر فندرسکی

اسم: آذرکیوان (پسر) (فارسی)
معنی: نام موبدی زرتشتی، مؤسس آیین خاصی به همین نام

آذر کیوان. آذر کیوان (۹۴۲ـ هند ۱۰۲۷ق)
پایه گذار فرقۀ آذر کیوانی. از زردشتیان ایران بود و در شیراز می زیست. در اوایل قرن ۱۱ق با شماری از یارانش، در روزگار اکبرشاه به هند کوچید. گویند سیاست دینی اکبرشاه و کوشش های او برای ایجاد تفاهم فکری و دینی در پهنه ای گسترده او را به سرزمین هند کشاند. در دبستان مذاهب دربارۀ اخلاق و رفتار او آمده که مردی منزوی و کم سخن بود، به ریاضت و قناعت زندگی می کرد و گوشت نمی خورد. زبان های اوستایی، پهلوی، فارسی، ترکی، هندی و عربی را خوب می دانست. فرقه ای که پی افکند آمیزه ای از عقاید زردشتی، اسلامی، هندویی، یهودی، مسیحی، مانویت و آیین مزدک بود. نام گروهی از شاگردان و پیروان آذرکیوان در شارستان چهارچمن و دبستان مذاهب آمده است. برخی زردشتی و از پارسیان ایران و هند بودند و برخی نصرانی، یهودی، هندو و مسلمان. بهرام بن فرشاد، از پیروان این فرقه، به حکمت اشراق شیخ شهاب الدین سهروردی توجهی خاص داشت. آذر کیوان با عقاید دینی و آرای فلسفی زمان خود آشنا بوده و منظومۀ مکاشفات از آثار اوست که در جام کیخسرو، از آثار این فرقه، باقی مانده است. به نوشتۀ شارستان چهارچمن، کتاب های آیینۀ اسکندر، تخت طاقدیس و پرتو فرهنگ از دیگر آثار آذر کیوان است. برخی از آثار به جاماندۀ این فرقه: دساتیر، شارستان چهارچمن، جام کیخسرو، زردست افشار، زنده رود، دبستان مذاهب و فرازستان.

💡 آذر کیوان این کتاب را به پیامبری بنام «ساسان پنجم» نسبت داده‌است که به زبانی است که هیچ همسانی و خویشاوندی‌ای با زبان‌های دیگر ندارد اینگونه برمی‌آید که این زبان برساختهٔ خود آذرکیوان بوده‌است.

💡 در زمان اکبرشاه شهر نوساری[یادداشت‌ها ۶] بزرگ‌ترین مرکز سکونت زرتشتیان هند بود. ماهیار رانا، دستور زرتشتی که برخی وی را از شاگردان آذر کیوان دانسته‌اند، نخستین بار در سال ۱۵۷۳ با اکبرشاه در نزدیکی سورات دیدار کرد. عقاید و باورهای زرتشتیان دربارهٔ آتش و نور با دیدگاه‌های شخصی اکبرشاه همخوانی داشت و اکبر از سال ۱۵۷۶ میلادی بزرگان نوساری را به دربار خود دعوت کرد.