ابومحمد فضل بن شاذان ازدی نیشابوری

[ویکی فقه] اِبْن ِ شاذان، ابومحمد فضل بن شاذان بن خلیل اَزْدی نیشابوری (د ۲۶۰ق / ۸۷۴م )، متکلم و فقیه امامی است.
در مورد زندگی او اطلاعات دقیقی به دست نرسیده و رفع تناقض بین اطلاعات پراکنده موجود نیز تا حدّی مشکل است. ظاهراً اصل او از نیشابور بود، اما نسب وی به قبیله عرب اَزْد می رسید. پدرش شاذان بن خلیل خود از محدّثان امامیه به شمار می آمد. آنگونه که از روایت کشّی بر می آید، او مدتی پس از وفات هارون عباسی (۱۹۳ق ) به همراه پدرش به بغداد آمد و در حالی که هنوز به سن بلوغ نرسیده بود، در قطیعة الربیع بغداد نزد یکی از مقریان به نام اسماعیل بن عباد به آموختن قرآن پرداخت.
اساتید
او در بغداد از مشایخی چون محمد بن ابی عمیر (د ۲۱۷ق ) بهره برد و با حسن بن علی بن فضّال آشنا گردید. براساس آنچه گذشت و خواهد آمد، حضور او در بغداد نمی تواند از ۱۹۳-۲۰۳ق / ۸۰۹ - ۸۰۸م فرا تر باشد. ابن شاذان سپس به کوفه رفت و در آن جا از مشایخی چون حسن بن محبوب، احمد بن محمد بن ابی نصر، صفوان بن یحیی و نصر بن مزاحم منقری بهره جست. با توجه به روایت او از داوود بن کثیر کوفی که در حدود ۲۰۳ق وفات یافته و ظاهر حکایت کشی که دلالت بر حضور ابن شاذان در کوفه در زمان حیات طاهر ذوالیمینین (د ۲۰۷ق ) دارد، می توان حداقل اقامت او در کوفه را در فاصله ۲۰۳-۲۰۷ق دانست. ابن شاذان به واسط نیز رفته است. در میان مشایخ او برخی محدّثان بصری چون حمّاد بن عیسی، محمد بن جمهور عمّی و ابوجعفر بصری دیده می شوند، ولی دلیلی بر اثبات حضور او در بصره در دست نداریم. در عبارت مبهمی از نجاشی آمده که ابن شاذان صحبت امام جواد (علیه السلام) ( امامت: ۲۰۳-۲۲۰ق ) را درک کرده و از آن حضرت روایت کرده است، ولی احتمال دارد این خبر مربوط به پدر فضل بوده باشد.
اصحاب امام هادی
طوسی در رجال ابن شاذان را در شمار اصحاب امام هادی (علیه السلام) (امامت: ۲۲۰-۲۵۴ق ) آورده است. با توجه به حضور ابن شاذان در عراق در ربیع اول سده ۳ق، احتمال روایت مستقیم او از این دو امام وجود دارد، اما اینکه در آثار ابن بابویه به احادیثی برمی خوریم که حاکی از استماع مستقیم ابن شاذان از امام رضا (علیه السلام) است و گاهی تصریح شده که این استماع در زمانی نسبتاً طولانی انجام گرفته، امری غریب است، ولی صحبت او را با آن حضرت، برقی، طوسی و نجاشی تأیید نکرده اند و کشی به تکرار روایات با واسطه او را از امام رضا (علیه السلام) آورده است.
سفر به نیشاپور
...

💡 و از آنها سى حديث ذكر شده و نصوص اماميه، زياده بر آنچه علامه مجلسى در جلد نهم وسيزدهم بحار نقل فرموده و آنها چهل حديث با سندنقل شده و بيشر آنها از كتب (غيبت ) فضل بن شاذان است.

💡 اول: احاديثى كه با صراحت بر ضرورت تشكيل حكومت اسلامى در هر زمان و مكانى دلالتدارد. امام رضا عليه السلام در جواب فضل بن شاذان كه از فلسفه و ضرورت حكومت دراسلام جويا شد، به سه دليل اشاره فرمود:

💡 محمد بن اسماعيل از فضل بن شاذان و او هم از ابن ابى عمير از هشام بنحكم و غير از ايشان از امام جعفر صادق عليه السلام در سرزمين منا سخنرانى كردند وفرمودند: اى مردم ! هر روايتى كه از من به شما برسد و موافق قرآن باشد، من آن راگفته ام و هر روايتى كه مخالف قرآن باشد، من آن را نگفته ام. (848)

💡 هنگامى كه از فضل بن شاذان سؤ ال مى شود كه چرا ابوايوب همراه با معاويه بامشركين مى جنگيد؟ وى در پاسخ مى گويد كه اين كار به خاطر كى آگاهى و غفلت اوبوده و گمان مى كره است كه كار و جهاد او باعث تقويت اسلام مى گردد و شرك را از بينمى برد و اين، كارى با معاويه ندارد.(202)

💡 فضل بن شاذان كه يكى از بزرگان حديث است مى گويد: ولم يك فى زمن علىّ بنالحسين فى اول امره الاّ خمسة نفر.

💡 شيخ جليل، فضل بن شاذان روايت كرده از حضرت باقر عليه السلام كه فرمود: (حكممى كند قائم عليه السلام، به احكامى كه انكار مى كنند آن را بعضى از اصحابش، ازآنها كه در پيش رويش شمشير مى زدند و آن حكم آدم عليه السلام است. پس آنها را پيش ‍مى طلبد و امر مى فرمايد كه گردن آنها بزنند. آنگاه ثانيا حكمى مى فرمايد، پس انكارمى كنند آن را گروهى ديگر از كسانى كه شمشير زدند در پيش روى آن جناب و آن قضاىداوود است.