ابلیس در کلام

[ویکی فقه] بحث درباره ابلیس غالباً مسأله ای کلامی است و متکلمان اسلامی ابلیس و داستان او را که در آیات و روایت گوناگون به آن اشاراتی شده است، مورد بحث و بررسی عقلی قرار داده و کوشیده اند که آن را با معیارهای خود سازگار کنند.
در همین راستا، گاه درباره ماهیت ابلیس به تأویلاتی دست زده اند و برخی که دارای ذوق فلسفی و عرفانی بوده اند، ابلیس را دو گونه دانسته اند: یکی ابلیس عالم کبیر که همان است که در قرآن به او اشاره شده است و دیگر ابلیس عالم صغیر یا انسان که همان صفات رذیله اوست.
نسفی، عزیزالدین، ج۱، ص۱۴۹، انسان کامل، به کوشش ماریزان موله، تهران، ۱۹۶۲م.
امّا آن چه در آراء متکلمان اهمیت دارد، مسائل و ایراداتی است که درباره ابلیس مطرح شده و نیز پاسخ هایی است که به این ایرادات داده شده است.برخی از این مسائل این هاست:
← قدرت اغواء
قابل ذکر است که برخی از متکلمان از مفاد آیات قرآن درباره عذاب ابلیس، بر ابدیت و ازلیّت (قدیم بودن ِ) کلام خدا استدلال کرده و گفته اند اگر کلام خداوند، مخلوق و حادث و بنابراین پایان پذیر باشد، عذاب او نیز که در قرآن وعده فرمود فناپذیر است، ولی چون ابلیس را به عذاب جاوید وعید داده، پس کلام او نیز ابدی و ازلی است.
اشعری، ابوالحسن، الابانة عن اصول الدیانة، ص۲۴، مدینه، ۱۹۷۵م.
...

💡 در کنار بیان، استدلال و توصیف (روایت)، روایت جزء چهارم شیوه بیان در کلام تعریف می‌شود. در تعریف دقیق‌تر، روایت شیوه‌ای قصه‌نویسی فارسی است که در آن راوی مستقیماً با خواننده ارتباط برقرار می‌کند.

💡 همچنین مراجعه شود به صفحه عشق (بخش‌های عشق عرفانی و عشق در کلام بزرگان صوفیه). همچنین مراجعه شود به صفحه عشق عرفانی.

💡 پس ما که ممکن الوجودیم اصل ما نیستی است و او که واجب الوجود است عین او هستی است و هم او جل ثناؤه و رفع سناؤه در کلام مبین و حبل متین می فرماید کل شیء هالک الا وجهه.

💡 قمری قاری نگر بگرفته در منقار قیر بی تکلم در کلام و بی ترنم در صفیر

💡 با جمال تو ملاحت همچو شوری با نمک در حدیث تو حلاوت همچو معنی در کلام

💡 این موضوع در کلام اسلامی، فلسفه، عرفان و اصول فقه نیز مباحث گسترده‌ای را به خود اختصاص داده‌است.