تفسیر ابوالفضل دیلمی

[ویکی فقه] تفسیر ابوالفضل دیلمی اثر شیخ ابوالفضل (م ح ۸۰۰ ق) فرزند بهاءالدین یوسف دیلمی مرقانی، از علمای تفسیر می باشد.
تفسیر مورد بحث در دو مجلد بزرگ قرار دارد و مفسر پس از ذکر چند آیه از قرآن کریم به تفسیر و تاویل آیات مذکور می پردازد و هنگام تفسیر آیه انما ولیکم اللّه تصریح به امامت و ولایت الهی حضرت علی بن ابی طالب (علیه السّلام) کرده و مساله انفاق انگشتری را در حال رکوع توسط امام (علیه السّلام) نقل می نماید و نیز حدیث تفسیر الصادقین در خصوص حضرت علی بن ابی طالب (علیه السّلام) و شیعیان او را.سپس حکم به ایمان ابوطالب داده است که وی با ایمان بر اسلام وفات یافت و همچنین از حضرت امام جعفر الصادق (علیه السّلام) روایات بسیاری نقل کرده است و هنگام ذکر نام حضرت علی بن ابی طالب (علیه السّلام) از وی بعنوان امیرالمؤمنین (علیه السّلام) اسم می برد.و نـیـز در اول سوره مریم به حدیث نحن معاشر الانبیاء لا نورث اشاره کرده و می گوید این تهمت و افترائی است جهت غصب فدک و مقصود از یرثنی و یرث من آل یعقوب ارث مال است نه ارث علم.سپس به ارث عایشه که پیراهن و نعلین حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلّم) را به ارث برد اشاره کرده است.و بعد خطبه حضرت زهراء (سلام الله علیها) را یاد کرده است.
منابع کتاب
از مـنابع این تفسیر، تفسیر طبرسی و تفسیر زمخشری و تفسیر الامام الناصر للحق و درة الغواص حریری و کشف المشکلات است.
نسخه موجود
نـسـخـه کهن این اثر در دو جلد و از کتب خطی کتابخانه سید جواد عاملی (م ۱۲۲۶ ق) صاحب کتاب مفتاح الکرامه در نجف اشرف است.
نام کتاب
...

💡 زبان‌های کاسپین در محدوده‌ای میان رشته‌کوه البرز و دریای مازندران جای دارند و از زبان‌های ایرانی شمال غربی هستند. آثاری از دوره باستان و میانه برای این زبان‌ها شناخته نیست؛ ولی نخستین مکتوبات به زبان مازندرانی در قرن چهارم هجری با نام‌های مرزبان‌نامه و نیکی‌نامه توسط مرزبان بن رستم نوشته شده‌اند و تا پیش از ترجمه قرآن، کتاب‌های باوندنامه و ترجمهٔ مقامات حریری نیز به این زبان نوشته شده بودند و علاوه بر آن، آثار پراکنده دیگری هم از این زبان وجود داشتند. منتهی از ادبیات گیلکی به جز آثار اندکی همچون مصراع‌هایی از سید قاسم انوار، اطلاعات چندانی پیش از تفسیر ابوالفضل دیلمی (که با گویشی از ناحیهٔ غرب مازندران و شرق گیلان است)، موجود نیست. تفسیر کتاب‌الله در قرون هشتم، نهم یا دهم هجری نوشته شده و نشانگر استقلال این زبان از فارسی معیار در این دوران است. نوشته‌های به جا مانده از این قرون اغلب دو زبانه و مخلوطی از عربی، فارسی و گویش‌های محلی هستند. این موضوع نشان‌دهندهٔ رایج بودن زبان‌های محلی است، که برای توضیح کلمات دشوار فارسی و عربی آورده شده‌اند.