الجعل

[ویکی فقه] الجعل (کتاب). رساله «الجعل»، تالیف علامه حسن زاده آملی، به زبان عربی و در موضوع مجعولیت وجود است.
رساله، نسبتا کوتاه و فاقد هر گونه باب بندی و فصل بندی است.
گزارش محتوا
همان طور که پیداست، مسئله مورد بحث در این رساله، مسئله جعل است. مبحث جعل، علی رغم گفته برخی که ابراز کرده اند: مبحث اصالت یا اعتباریت وجود، ما را از مبحث جعل بی نیاز می کند، یکی از مباحث مهم حکمی است که دقت در آن، حقیقت امر را در صدور اشیا از جاعل واجب بالذات و نحوه ارتباط معلول با علت خود و بالعکس روشن می کند. حضرت استاد حسن زاده، در بیان هدف نگارش رساله جعل، چنین می فرماید: «هدف عمده ما در این رساله که برای متوغلین در فلسفه و عرفان، خود، نکته علیایی است، این است که می خواهیم بگوییم: بنا بر اصالت وجود و مساوقت وجود با حق و اینکه وجود یک وجود صمدی و یک حقیقت واحده ذات مراتب یا ذات مظاهر است، ما از مجعولیت وجود چه می خواهیم؟ و یا بنا بر امور یاد شده، مجعولیت وجود چه معنایی می تواند داشته باشد؟ و شاید آن آقایان و بزرگانی که مجعولیت وجود را نفی و قائل به مجعولیت ماهیت، یا مجعولیت انتساب ماهیت به وجود شده اند، نظر شریفشان به همین نکته که بدان اشاره شد، معطوف بوده باشد». به هر حال، معظم له رساله را با اشاره ای به اهمیت مبحث جعل آغاز می کند، آن گاه خاطرنشان می سازد که بحث از جعل به شعبه های گوناگونی تقسیم می گردد که طایفه ای از آنها جزء مسایل فلسفه رایج ( حکمت مشاء) است و برخی در حکمت متعالیه ریشه دارد که ذیلا به عناوین آن مسائل اشاره می شود: ۱. مسئله اصالت جود در جعل، غیر مسئله اصالت وجود در تحقق است. ۲. لفظ جعل در برخی از موارد به دو مفعول و در برخی دیگر به یک مفعول متعدی می شود. ۳. مجعول بالذات چیست؟ ۴. جعل مؤلف به جعل عرضیات مفارقه اختصاص دارد. ۵. کسانی که در ماهیت به جعل بسیط قائلند، بر اعتباریت وجود اتفاق دارند. ۶. کسانی که در ماهیت، قائل به جعل بسیطند، سه فرقه اند. ۷. کسی که می گوید: مجعول به جعل بسیط، اتصاف است، مرادش از این اتصاف چیست؟ ۸. کسانی که قائل به اصالت وجودند، در باره مجعول بالذات، به سه فرقه تقسیم می شوند. ۹. آیا بسائط مجعولند؟ ۱۰. موجود ممکن همراه با وجودش ربط محض است. ۱۱. در برخی از موارد، شیخ اکبر، محی الدین بن عربی، از انتساب ما سوی به حق تعالی، به ارتباط فقری تعبیر کرده است. حضرت استاد دام ظله، مسائل مورد اشاره را به همین ترتیب که ذکر شد، به تفصیل، مورد بحث قرار داده و در خاتمه جهت مزید استبصار به نقل طایفه ای از کلمات اهل توحید (اهل عرفان) می پردازد. گفتنی است که رساله جعل، همراه با دو اثر دیگر استاد، یکی، به نام « العمل الضابط فی الرابطی و الرابط » و دومی، به نام « قصیدة ینبوع الحیاة »، توسط انتشارات قیام، در سال ۱۳۶۸ ش، به طبع رسید.

💡 573) فقوله تعالى: واذ قلنا للملائكه اسجدوا الادم، كالجملهالمستخرجه من بين الجعل ليتخلص بها الى قصه الجنه. فان هذه الايات كما عرفت انماسيقت لبيان كيفيه خلاقه الانسان و موقعه و كيفيه نزوله الى الدنيا و مايوول اليه امره من سعاده و شقاء.

💡 فاما الحلم فاى الحلم عند العبيد، القيون، ثم تمنيت، لقاء اميرالمؤمنين فذاك من قد عرفت: اسد باسل، و سم قاتل، لاتقاومه الا بالسة عند الطعن، و المخالسة فكيف ترومهالضبعان، و تناله الجعلان، بمشيتها، القهقرى.

💡 (ان نعيم النفوس الطيبه لا يكون الا بالطيبات و نعيم النفوس الخبيثه لا يكون الابالخبيثات كالتذاذ الجعل بالقاذورات و تامله بالطيباتقال تعالى: الطيبات للطيبين و الطيبون للطيبات و الخبيثات للخبيثين و الخبيثونللخبيثات ) .

💡 ايـن سـخـن را بـا حـديثى از پيامبر گرامى اسلام (صلى الله عليه و آله ) پايان مى دهيمآنـجـا كـه فـرمود: كلكم بنو آدم، و آدم خلق من تراب، و لينتهين قوم يفخرون بآبائهم اوليكونن اهون على الله من الجعلان: