علامت عرضی

{accidental} [موسیقی] علامتی در نت نویسی که به صورت مقطعی برای تغییر زیروبمی به اندازۀ معین یا بی اثر کردن علائم تغییردهندۀ قبلی به کار میرود

در موسیقی علامت عَرَضی ( به انگلیسی: Accidental ) علامتی است که در خط حامل قبل از نت ها قرار داده می شود و صدای آن را نیم پرده ( یا چند نیم پرده ) زیرتر یا بم تر می کند. در زبان انگلیسی معمولاً خود نت بم شده یا زیرشده را که عضوی از گام تعیین شده در سرکلید نباشد، و همچنین کلیدهای سیاه در سازهای شستی دار ( مشخصا پیانو ) Accidental نامیده می شوند.
تعریف علائم عرضی: هرگاه نشانه های تغییر دهنده در داخل میزان بیاید، از همان نت تا انتهای همان میزان فقط بر روی نت های همصدای آن اثر دارد. به عنوان مثال اگر نشانه دیز قبل از نت سل روی خط دوم ( نت سل اکتاو میانی ) در حامل با کلید سل قرار گیرد، نت سل همان اکتاو را تا انتهای همان میزان دیز ( نیم پرده زیرتر ) می کند و روی نت های سل در اکتاوهای دیگر اثری ندارد. مگر اینکه همان نت در همان میزان دوباره توسط علامت بکار به حالت عادی خود بازگردد.
به تصویر دقت کنید.
در موسیقی شرقی همچنین علائمی برای ربع پرده وجود دارد.

علامتی در نت‌نویسی که به‌صورت مقطعی برای تغییر زیروبمی به اندازۀ معین یا بی‌اثر کردن علائم تغییردهندۀ قبلی به کار میرود.

💡 نتیجهٔ نهایی که رئوف یکتا از محاسباتش گرفت این بود که در هر فاصلهٔ بین دو نت متوالی، دو تا سه فاصلهٔ ریزپرده‌ای مستتر است و برای نمایش آن‌ها به سه علامت جدید برای دیز و سه علامت جدید برای بمل نیاز هست. او در این مقاله شش علامت عرضی جدید برای استفاده در موسیقی ترکی پیشنهاد کرد؛ روش نت‌نویسی یکتا در دههٔ ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ در انتشارات رسمی کنسرواتوار استانبول به کار گرفته می‌شد.

💡 اندازهٔ فواصل ریزپرده‌ای در موسیقی ایرانی موضوع تحقیقات مختلف بوده‌است. برخی بررسی‌ها نشان می‌دهد که اندازهٔ تغییری که توسط یک علامت عرضی ریزپرده‌ای ایجاد می‌شود ثابت نیست: مثلاً نت «سی کرن» در مقام شور به «لا» نزدیک‌تر است در حالی که در مقام بیات ترکِ «دو» یا در سه‌گاهِ «می کرن»، «سی کرن» به «دو» نزدیک‌تر است تا به «لا».

💡 سرکلید در دستگاه همایون مانند شور و از همان پایه شور شروع می‌شود با این تفاوت که درجه سوم گام همایون نیم‌پردهٔ کروماتیک به بالا تغییر می‌کند و این تغییر با علامت عرضی نشان داده می‌شود.