حمزه اصفهانی

[ویکی فقه] حمزه اصفهانی (ابهام زدایی). حمزه اصفهانی ممکن است اشاره به اشخاص و شخصیت های ذیل باشد: • ابوعبداللّه حمزة بن حسن اصفهانی، ادیب، لغوی و مورخ ایرانی سده چهارم• ملاحمزة بن اسدالله قائنی شریف علوی اصفهانی، عالم فاضل ادیب و واعظ ماهر در اصفهان• ملک حمزه غافل بن ملک جلال الدین سیستانی، شاعر و ادیب قرن یازدهم هجری• ابومحمد حمزة بن عباس حسینی علوی اصفهانی، از محدّثین و مشایخ صوفیه در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری در اصفهان• حمزة بن عبدالرحمان محتسب جرباذقانی اصفهانی، از محدّثین قرن چهارم هجری در اصفهان• حمزة بن محمدخان هرندی اصفهانی، از فضلاء قرن یازدهم هجری اصفهان• ابانصر حمزة بن یسع سعدی مدینی اصفهانی، از محدثین اصفهان• ملاحمزه گیلانی اصفهانی، از اجّله حکماء و از افاضل علماء قرن دوازهم هجری
...

💡 آثار متعددی را در شمار تألیفات حمزه اصفهانی برشمرده‌اند که تعداد اندکی از آن‌ها باقی‌مانده‌است. منابع کهن ۱۲ اثر از وی را نام برده‌اند که از میان آن‌ها ۳ کتاب دربارهٔ تاریخ، و ۹ کتاب در لغت و زبان‌شناسی است که امروزه ۴ کتاب از وی برجای مانده‌است.

💡 تاریخ وفات حمزه اصفهانی به درستی روشن نیست. سمعانی، قبل از ۳۶۰ را تاریخ فوت وی ذکر کرده‌است. عبدالمجید قطامش با استناد به اشارات موجود در تاریخ سنی ملوک‌الارض، وفات وی را در ۳۵۱ دانسته‌است که صحیح‌تر به نظر می‌رسد.

💡 حمزه اصفهانی در کتاب سنی ملوک الارض و الانبیا می‌نویسد: پارسیان، دیلمیان (یکی از گروه‌های مهم ایرانی‌زبان) را کردهای طبرستان می‌دانستند - چنان‌که اعراب آن‌ها را کردهای سورستان.

💡 نام ساگدودوناکوس («نگهداشتن، نگهدار») ظاهراً باختری است و احتمالاً خود ساگدودوناکوس پیشینه‌ای باختری داشته‌است. او در روایت‌های مورخ قرن دهم حمزه اصفهانی، ساکست نامیده می‌شد.

💡 ظاهراً نام راوند تغییر یافته ناوند مرکب از «نا» به معنای آب و «وند» پسوند تصاحب وداریی، و به معنای جای پرآب است. یاقوت حموی به نقل از حمزه اصفهانی، راوند را در اصل «رهاوند» به معنای خیر مضاعف دانسته‌است.