تقف

[ویکی الکتاب] معنی لَا تَقْفُ: دنبال مگیر - متابعت نکن - پیروی نکن (از ماده قفا - یقفو - قفوا و به معنای متابعت است، قافیه شعر را هم از این جهت قافیه میگویند که آخر هر مصراع با آخر مصراعهای قبل از خودش متابعت میکند )
ریشه کلمه:
قفو (۵ بار)
«تَقْفُ» از مادّه «قَفْو» (بر وزن عفو) به معنای دنباله روی از چیزی است، و می دانیم دنباله روی از غیر علم، مفهوم وسیعی دارد که همه نوع آن را شامل می شود.
(بر وزن فلس) در پی آمدن. گویند:«قَفااَثَرَهُ قَفْواً: تَبَعَهُ» تَقِفْیَة تابع کردن و کسی را در پشت سر دیگری قراردادن است. اصل قفو از قفا(پشت گردن) است. به موسی کتاب دادیم و از پی او پیامبرانی فرستادیم.. طریقه‏ها و شریعتهاست. *. یعنی تبعیت و پیروی مکن از آنچه نمی‏دانی. معنی آیه در «فؤاد» گذشت.

💡 18 - عن على بن الحسين عليه السلام:قال ليس لك ان تتكلم بما شئت لان الله يقول: (و لا تقف ما ليس لك به علم ) و ليس لكان تسمع ما شئت لان الله عزوجل يقول: (ان السمع و البصر و الفوادكل اولئك كان عنه مسولا)

💡 و در تفسير قمى در ذيل آيه (و لا تقف ما ليس لك به علم...) گفته است: معصوم (عليهالسلام ) فرموده احدى را از آنچه كه به آن علم ندارى پيروى مكن، كهرسول خدا (صلى اللّه عليه و آله و سلم ) فرمود: هر كس به مردى مؤ من و يا زنى مؤ منهتهمت بزند خداوند او را در طينت خبال نگه مى دارد تا از عهده آنچه گفته برآيد.

💡 و اما آن معانى و وجوهى كه در آغاز كلام خود از ابن عباس و قتادهنقل كرد، جا داشت آن را در تفسير (انّ السّمع و البصر و الفوآد...)نقل كند نه در تفسير (لا تقف ما ليس لك به علم ) كهمعلل است، تا به پاره اى از مصاديق تعليل اشاره بشود.

💡 پس اگر مطلبى وابسته به يكى از رشته هاى عقلى يا نقلى بود و بدوندليل، از آيه استظهار شد و بر آن تحميل گشت، سپس آيه بر معناى تحميلىحمل شد، چنين تفسير جاهلانه اى تفسير به راءى و ممنوع است و قرآن كريم در اين بارهبه عنوان يكى از جوامع الكلم بدون اختصاص به مسئله تفسير، راجع به منعقول بدون علم مى فرمايد: و لا تقف ما ليس لك به علم ان السمع و البصر و الفؤ ادكل اءولئك كان عنه مسئولا (319)

💡 و در مجمع البيان در معناى جمله (و لا تقف ما ليس لك به علم ) گفته است: يعنى چيزىرا كه نشنيدى به دروغ نگو شنيدم، و چيزى را كه نديده اى مگو ديده ام، و چيزى را كهعلم ندارى مگو اطلاع دارم (نقل از ابن عباس و قتاده ) و بعضى گفته اند: يعنىدنبال سر ديگران حرفى نزن وقتى اشخاص از نزد شما مى گذرند بدگوئيشان مكن(نقل از حسن ) و بعضى گفته اند يعنى شهادت دروغ مده(نقل از محمد بن حنفيه ).

💡 قرآن كريم همه اين روشها را باطل دانسته و اثبات كرده است كه احكام تشريع شده اشهمه فطرى و روشن است، و تقوا و فجورى كه در فطرت همه انسانها هست الهامى استعلمى كه جزئيات آن فقط و فقط بايد از ناحيه وحى گرفته شود، نه كار حس است و نهكار تجربه به آيات زير توجه فرمائيد (و لا تقف ما ليس لك به علم )، (و لاتتبعوا خطوات الشيطان ).