تشعیر

تشعیر. [ ت َ ] ( ع مص ) موی برآوردن بچه در شکم. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). موی برآوردن جنین. ( از اقرب الموارد ). || موی را داخل موزه کردن. ( منتهی الارب ) ( آنندراج ) ( ناظم الاطباء ). آستر کردن موزه به موی. ( از اقرب الموارد ).

موی بر آوردن بچه در شکم موی بر آوردن جنین

تَشْعیر
اصطلاحی در کتاب آرایی به مفهوم نقش زدن در حاشیۀ صفحات با خطوط نازک طلایی. تشعیر در نسخه های خطی، قطعات، و مرقعات نفیس تنوع فراوانی داشته و معمولاً با آب طلا و گاه با رنگ های دیگر صورت می گرفته است. تشعیر از مادۀ «شعر» (موی) گرفته شده و نوعی تذهیب ساده با خطوط مویی و نقوش درهم و ریز است. تشعیر در کتب خطی قرن ۹و۱۰ق دیده می شود، اما سابقۀ آن را کهن تر دانسته اند. نقش مایه های تشعیر نقوش جانوران، گل و گیاه، کوچ قبایل و مناظر بوده است. تشعیر اساساً حد فاصل میان تذهیب و تصویر است. در اواسط قرن ۱۱ق، طلا اندازی از رونق افتاد و گاه نیز تصاویر تشعیر از حاشیه به وسط صفحه کشیده شد.

[ویکی فقه] تشعیر، اصطلاحی در تذهیب و نقاشی ایرانی می باشد.
تشعیر در لغت به معانی «موی بر آوردن بچه در شکم» و نیز «موی را داخل مَوزه کردن» و «آستر کردن موزه به موی» آمده است می باشد.
تشعیر در اصطلاح
در اصطلاح، نقوشی از یک یا دو رنگ است که در حاشیه و سرفصل های برخی کتب و در و دیوار و پرده ها و فضاهای موجود در مجلس سازی ها و پرده های نقاشی ایرانی کشیده می شود و در جلد سازی و قلمدان سازی و قلم زنی بر روی فلز و نیز خطاطی دیده شده است.
ریشه لغت «تشعیر»
تشعیر از شَعْر (مو) گرفته شده است و به نقوش بسیار ریز از گیاه و پرنده و درخت اطلاق می شود.
به گفته مجرد تاکستانی، از آن جا که طراحی تشعیر، که در اصل طراحی حیوانات و منظره و اقسام آن است، اغلب با طلا و به وسیله قلم موهای بسیار ظریف انجام می گرفته است، ظرافت خطوط را به مو تشبیه کرده اند.
پیشینه تاریخی تشعیر
...

💡 در تشعیر وحوش که بر دو نوع "نخجیری " و "گرفت و گیر" است، طرح کلی تصاویر و نقوش انواع پرندگان و جانوران زمینی و دریایی و اساطیری در ترکیب‌های خاص متناسب با موضوع اصلی کتاب با کمترین رنگ و به صورت نمادین پدید می‌آید.

💡 به طراحی حیوانات درحالت گرفت و گیر که‌درحاشیه کتاب همراه با مناظر گل و برگ سنگطراحی می‌شده گفته می‌شود تشعیر گاهی به صورت سیاه قلم همراه با کمی پرداز و یا بر روی رنگ‌های تیره با رنگ طلایی انجام می‌شود.

💡 تشعیر از شَعْر (مو) گرفته شده‌است و به نقوش بسیار ریز از گیاه و پرنده و درخت گفته می‌شود. از آنجا که طراحی تشعیر که در اصل طراحی حیوانات و منظره و اقسام آن است، اغلب با طلا و به وسیله قلم موهای بسیار ظریف انجام می‌گرفته‌است، ظرافت خطوط را به مو تشبیه کرده‌اند.

💡 طرح‌ها و نگاره‌های غالب در ساختن تشعیر، بیشتر صخره سنگ‌ها، حرکات ابر و باد، درختان متنوع، حیوانات خیالی و افسانه‌ای مانند سیمرغ و اژدها، حیوانات وحشی در حال جست و خیز، پرندگان و حیوانات کوچک با قلم اندازی‌های استادان و استفاده بی‌دریغ از طلای ناب است.

💡 او در چهره‌پردازی و جانورسازی و گل و مرغ، نماسازی و طراحی نقوش قالی، کارهای روغنی، تذهیب و تشعیر و سایر رشته‌های نقاشی سنتی مهارت داشت و هنرمندی ذوفنون به‌شمار می‌آمد.

💡 در تشعیر گیاهی، تصاویر بر بالا و پایین برگ‌ها و گل‌ها به زر یا رنگ‌های سفید یا آبی یا مایه اصلی و ته رنگ لاجورد یا سیاه یا گِل ماشی و امثال آن، بر حواشی کتاب‌ها کشیده می‌شود. در آرایه‌های تزئینی قرآن کریم و جلد آن، علاوه بر تذهیب، فقط از این نوع تشعیر استفاده می‌شود.