«گیتیگشای» صفتی است که به کسی اطلاق میشود که فاتح جهان یا جهانگیر باشد، یعنی کسی که بر سرزمینها و ملتهای مختلف پیروز شده است. این واژه ترکیبی از «گیتی» به معنای جهان و «گشای» به معنای گشوده یا فتحکننده است و بار معنایی بسیار بلندمرتبه و ستایشآمیز دارد. در ادبیات و تاریخ، لقب «گیتیگشای» معمولاً به فرمانروایانی داده میشود که قلمرو وسیع و قدرت فراوان داشتهاند و توانستهاند سرزمینهای متعدد را تحت سلطه خود درآورند. این صفت نشاندهنده اقتدار، شجاعت و مهارتهای نظامی و مدیریتی شخص است و جایگاه بالایی در میان حاکمان تاریخی دارد. در متون تاریخی، علاوه بر معنی اصلی، «گیتیگشای» گاهی به عنوان کتاب یا اثر تاریخی نیز استفاده شده است. نمونهای از این کاربرد، کتابی است به نام «تاریخ گیتیگشای» که توسط میرزا صادق در دوره زندیه نگارش یافته و متنی تاریخی دارد، اگرچه به گفته برخی محققان، سبک آن سست و متکلفانه است. بنابراین، این ترکیب هم میتواند صفت فرد فاتح و هم عنوان اثر تاریخی باشد که به موضوعات پیروزی و سلطه جهانی میپردازد.
گیتی گشای
لغت نامه دهخدا
گیتی گشای. [ گ ُ ] ( نف مرکب ) به معنی گیتی گشا. فاتح عالم. ( از ناظم الاطباء ):
جهاندار محمود گیتی گشای
خداوند شمشیر و فرهنگ و رای.فردوسی.آفتاب رای گیتی گشایش از تتق حشمت نورافشان شد. ( حبیب السیر ص 124 ).
فرهنگ فارسی
تاریخی است بتقلید تاریخ و صاف که بسیار سست و متکلفانه نوشته شده. مولف آن میرزا صادق نامی است که معاصر زندیه بوده است.
به معنی گیتی گشا. فاتح عالم، ( گیتی گشا ی ) ( صفت ) فاتح جهان جهانگیر: ساحبقران گیتی گشا از قصر جهان نما بسعادت سوار شده... درباغ چنار نزول فرمود.
جمله سازی با گیتی گشای
💡 به انصاف و عدل است گیتی به پای سپاهی چو آن نیست گیتی گشای
