وضع اسم فاعل

[ویکی فقه] جعل الفاظی برای دلالت بر معنای اسم فاعلی را وضع اسم فاعل می گویند.
اسمی که از فعل معلوم مشتق شده و بر کسی یا چیزی دلالت می کند که فعل از او سر زده است، اسم فاعل نامیده می شود.در کتاب «التعریفات» آمده است:«اسم الفاعل ما اشتق مِن یفعل لمن قام به الفعل بمعنی الحدوث»
انواع وضع اسم فاعل
اسم فاعل، مانند سایر مشتقات، دو وضع دارد:۱. وضع ماده:مثلاً در «ضارب»، ماده «ض، ر، ب» حروف اصلی اسم فاعل می باشد؛۲ وضع هیئت:که همان هیئت و صورت فاعل (وزن فاعل) استهیئت اسم فاعل وضع شده تا بر صدور فعل از فاعل دلالت کند؛ یعنی موضوع له آن نسبت صدوری بین فعل و فاعل است.

💡 در جمله (فينسخ اللّه ما يلقى الشيطان ثم يحكم اللّه آياته ) التفاتى از تكلم باغير به غيبت به كار رفته، اول فرموده (ما نفرستاديم ) و در آخر فرموده (خدا نسخمى كند) و وجه اين التفات اين است كه عنايت به ذكر و نام خدا و اسناد نسخ و احكام بهقادر على الاطلاق را برساند. و به عين همين جهت بار ديگر لفظ جلاله را تكرار مى كندوگرنه مى توانست بار دوم ضمير آن را به كار ببرد و بلكه بايد به كار مى برد وقاعده آن را اقتضاء مى كرد ولى ضمير به كار نبرده وضع اسم در جاى ضمير كرده.

💡 در آيه مورد بحث با اينكه كلمه (انسان ) قبلا ذكر شده بود، و جا داشت به ضمير آناكتفا كند، و بفرمايد (انا خلقناه...) اگر دوباره خود كلمه را ذكر كرد، به حكم اينكههمواره وضع اسم ظاهر در موضع ضمير براى افاده نكته اى است، براى اين بوده كهمسجل كند خداى تعالى خالق و مدبر امر او است.