هشتمین مرد
اصطلاح «هشتمین مرد» اشاره مستقیمی به متنی دینی یا تاریخی ندارد، اما در بررسی آموزههای دینی میتوان آن را در چارچوب نسب و نسل انسانها تحلیل کرد. بر اساس قرآن و روایات، همه انسانهای حاضر از حضرت آدم(ع) نشأت گرفتهاند و او نخستین انسان نسل حاضر است. با این حال، پیش از حضرت آدم، نسل یا موجوداتی شبیه انسان وجود داشتهاند که به آنها گاهی «نسناس» گفته شده است و اطلاعات دقیقی درباره زندگی و ویژگیهای آنان در دست نیست.
قرآن و تفاسیر، صریحاً به وجود دورههای پیشین انسان اشاره نمیکنند، اما آیات و روایات برخی نشان میدهد که قبل از خلق آدم، افرادی مشابه انسان بر زمین زندگی میکردند. این موضوع در برخی روایات برای توضیح ازدواج فرزندان آدم نیز مطرح شده است. برخی مفسران، با استناد به تعبیر «هفت نسل» یا «هفت دوره»، به تکرار و کثرت نسلهای گذشته پیش از آدم اشاره کردهاند و این موضوع امکان وجود انسانهای پیش از آدم را محتمل میسازد.
بنابراین، اصطلاح «هشتمین مرد» را میتوان به معنای آدم و نسل او در دورهای پس از چند نسل انسان یا موجودات شبیه انسان پیش از او دانست. این تعبیر بیشتر برای نشان دادن پیوستگی نسلها و جایگاه آدم در تاریخ خلقت به کار میرود و بر ضرورت درک اینکه انسانیت موجود امروز حاصل یک روند تاریخی و پیشینیان نامعلوم است، تأکید دارد. چنین دیدگاهی هم از نظر دینی و هم در تحلیل مفاهیم قرآن و روایات قابل استنباط است.
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] براساس آموزه های دینی ـ اعم از قرآن و روایات ـ تردیدی وجود ندارد که اولاً: همه انسان های نسل حاضر به حضرت آدم برمی گردند و او اولین نفر از این نسل است. ثانیاً: قبل از حضرت آدم، نسل یا نسل هایی شبیه به انسان بوده اند و به آن ها "انسان یا نسناس" می گفتند؛ هرچند در مورد جزئیات و خصوصیات شخصیتی و زندگی آن ها اطلاع دقیقی در دست نیست. از این جهت بعید نیست که هنگام آفرینش آدم نیز افرادی از نسل گذشته هنوز نیز وجود داشته اند؛ هم چنان که بعضی دانشمندان در توجیه ازدواج فرزندان حضرت آدم نیز این را گفته اند.ما به متن دینی که اثبات کند آدم، هشتمین مرد روی کره زمین بوده، برخورد نکردیم. بله در روایاتی بیان شده است که نسل حضرت آدم بعد از هفت دوره و هفت نسل از خلقت آدم بوده است؛ البته ممکن است این روایات اشاره به کثرت دوره های گذشته باشد.
با استفاده از قرآن و روایات اجمالاً به طور قطع و یقین می توان گفت که قبل از حضرت آدم نسل یا نسل هایی شبیه به انسان بوده اند که به آن ها "انسان یا نسناس" می گفتند؛ هرچند در مورد جزئیات و خصوصیات شخصیتی و زندگی آن ها اطلاع دقیقی در دست نیست.
← دیدگاه علامه طباطبایی
اما قرآن کریم به طور صریح متعرض کیفیت پیدایش انسان در زمین نشده، که آیا ظهور این نوع موجود (انسان) در زمین منحصر در همین دوره فعلی است که ما در آن قرار داریم، یا دوره های متعددی داشته، و دوره ما انسان های فعلی آخرین ادوار آن است؟هر چند که ممکن است از بعضی آیات کریمه قرآن استشمام کرد که قبل از خلقت آدم ابوالبشر (علیه السلام) و نسل او، انسان هایی دیگر در زمین زندگی می کرده اند؛ مانند آیه شریفه: «
وَ إِذْ قالَ رَبُّکَ لِلْمَلائِکَةِ إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً قالُوا أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ»؛ «و زمانی که پروردگارت به فرشتگان فرمود: می خواهم در زمین جانشینی بگذارم، گفتند: باز در زمین کسانی می گذاری که در آن فساد کنند و خون ها بریزند»؟که از این بر می آید، قبل از آفرینش بنی آدم، دوره دیگری بر انسانیت گذشته است.