نوایی عبدالحسین

نوایی، عبدالحسین (تهران ۱۳۰۲ـ همان جا ۱۳۸۳ش)
نوایی، عبدالحسین
مصحّح، نویسنده، محقّق و تاریخ نگار ایرانی. در ۱۳۲۳ش از دانشسرای عالی تهران، در رشتۀ زبان و ادبیات فارسی دانشنامۀ لیسانس گرفت. سپس به خدمت وزارت فرهنگ درآمد و به معلمی پرداخت و از همان سال با عباس اقبال آشتیانی در مجلۀ یادگار همکاری کرد که تا ۱۳۲۸ش، مقارن با تعطیل شدن آن، ادامه یافت. برای ادامۀ تحصیل به فرانسه رفت و از دانشگاه سوربن در رشتۀ ادبیات دانشنامۀ دکتری گرفت. در بازگشت به ایران ضمن ادامۀ خدمت در وزارت فرهنگ، در دانشگاه های تهران، ملی (شهید بهشتی) و پژوهشکدۀ ادبیات تدریس کرد. در ۱۳۴۶ش، مدتی کوتاه رئیس دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تبریز بود و پس از بازگشت به تهران به مدیریت کل تشکیلات و روش های وزارت آموزش و پرورش منصوب شد. در ۱۳۵۱ش، به سازمان کتاب های درسی منتقل شد و تا ۱۳۵۴ش، در این سِمت بود. آخرین سِمت او ریاست مدرسۀ عالی بابلسر بود. مجموع آثار او در عرصۀ تاریخ و تاریخ نگاری، دورۀ وسیعی از تاریخ ایران، از دوره های باستان، میانه و معاصر را دربر می گیرد. وی به حوزۀ ادیان و مذاهب ایران باستان و اسناد و مدارک کتب کهن توجه داشت. توجه او به تاریخ قاجاریه و مشروطیت رویکردی سندپژوهانه بوده است. از تألیفات اوست: دولت های ایران از مشروطیت تا اولتیماتوم؛ ایران و جهان (برندۀ کتاب سال جمهوری اسلامی)؛ روابط سیاسی و اقتصادی ایران در دورۀ صفویه؛ روابط سیاسی ایران و اروپا در عصر صفوی؛ القاب و عناوین در عصر قاجار؛ کریم خان زند. تصحیح متون: تصحیح تاریخ گزیده از حمدالله مستوفی (۱۳۵۰ش)؛ تاریخ عضدی؛ تکملةالاخبار؛ زبور آل داوود؛ مآثر رحیمی؛ مرآت البلدان (۱۳۶۱ش)؛ فتنۀ باب (۱۳۳۳ش)؛ احسن التّواریخ (برندۀ جایزه کتاب سال قبل از پیروزی انقلاب اسلامی). تصحیح اسناد: اسناد و مکاتبات تاریخی از تیمور تا شاه اسماعیل؛ شاه طهماسب: مجموعه اسناد و مکاتبات تاریخی؛ شاه عباس: مجموعه اسناد و مکاتبات تاریخی؛ اسناد و مکاتبات سیاسی از ۱۰۳۸ـ۱۱۳۵ق؛ مهدعلیا به روایت اسناد.

[ویکی نور] عبدالحسین نوایی، در سال 1302ش، در تهران متولد گردید.
وی تحصیلات خود رادر مدارس ابتدایی (تمدن) و (ابن سینا) آغاز نمود. او در دوره متوسطه در مدرسه شرف تحصیل کرد و پس از گذراندن این دوره، علی رغم میل باطنی خود، به دانشسرای عالی رفت. دکتر نوایی دراین مورد می نویسد: برخلاف میلم به دانشسرا رفتم؛ چون علاقه به این حرفه نداشتم. تمایل داشتم که دیپلمات شوم.
دکتر نوایی پس از دوره دانشسرای عالی، تحصیلات خود را در دانشکده حقوق پی گرفت، اما به دلایلی از ادامه تحصیل در رشته حقوق بازماند. البته وی یک سال بعد دوباره در رشته حقوق شرکت نمود و توانست شاگرد دوم شود. نوایی به لحاظ اینکه ناگزیر بود یکی از دو رشته انتخاب نماید و با توجه به اینکه یک سال از دوره دانشسرا را نیز گذرانده بود، لذا در همین رشته ادامه تحصیل داد. او سپس به فرانسه رفته و توانست دوره دکترا را از دانشگاه سوربن اخذ نماید.
عبدالحسین نوایی در کنار تحصیلات تکمیلی خود در فرانسه، به کار معلمی نیز پرداخت.
عبدالحسین نوایی علاوه بر تألیف و خلق آثار متعدد، در دانشگاه ها و مؤسسات علمی مختلف به تدریس پرداخته است که از آن جمله اند: دانشگاه تهران و مرکز اسناد در سطح لیسانس، دانشگاه های تربیت مدرس، شهید بهشتی، الزهرا و پژوهشگاه فرهنگ و مرکز اسناد رسمی، دانشگاه های آزاد واحد شهر ری و ابهر در سطح فوق لیسانس و دکتری.
در سال 64-1363 بخش دکتری تاریخ در دانشگاه آزاد اسلامی ایجاد گردید و دکتر نوایی از همان سال تا سال 1376 عضو ثابت هیئت علمی آن بوده و همان طورکه خود می گوید، اولین دانشجوی فارغ التحصیل رشته تاریخ شاگرد وی بوده است.

💡 نویسندگان و پژوهشگرانی مانند عبدالحسین نوایی، کیوان سمیعی، ریچارد تاپر، ادوارد ژوزف، حشمت‌الله طبیبی، ویلم فلور و … در رابطه با این اثر اظهار نظر کرده و آن را به عنوان مرجعی علمی در رابطه با تاریخ قلمروی فرهنگی کرمانشاهان واجد ارزش دانسته‌اند.

💡 اورنگ زیب شعر می‌سرود و از نام خود به عنوان تخلص استفاده می‌کرد. عبدالحسین نوایی درباره یکی از بداهه‌سرایی‌های معروف او که وارد فرهنگ عامه شده و بارها مورد استفاده قرار گرفته است، چنین می‌نویسد:

💡 کتاب تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوران صفویه نوشتهٔ عباسقلی غفاری‌فرد و عبدالحسین نوایی است. این کتاب نخستین بار در سال ۱۳۸۱ توسط سازمان سمت چاپ شد. این اثر را می‌توان یکی از جامع‌ترین آثار در موضوع «صفویه پژوهی» دانست که از طرفی حتی الامکان به تمام جوانب موضوع پرداخته باشد و از دیگر سو برای عموم مخاطبین که در رشته تاریخ تخصصی ندارند، قابل استفاده باشد.

💡 متون تاریخی به زبان فارسی کتابی است گردآوردهٔ عبدالحسین نوایی (۱۳۰۱ - ۱۳۸۳ ه‍.خ.) که به معرفی ۶۴ کتاب تاریخی به زبان فارسی می‌پردازد. این کتاب‌ها از سدهٔ چهارم تا سیزدهم هجری اند و نمونه‌ای از هر یک از آن‌ها آورده شده‌است.

💡 دکتر عبدالحسین نوایی (۱۶ مرداد ۱۳۰۲–۱۸ مهر ۱۳۸۳) استاد دانشگاه، نویسنده، تاریخ‌نگار، نسخه‌شناس و از چهره‌های ماندگار ایران بود.