معانی حسن و قبح

[ویکی فقه] معانی حسن و قبح به معانی مختلف وتعیین محل نزاع میان متکلمان اطلاق می شود.
حسن و قبح در سه معنای مختلف به کار می رود:
← معنای اول
میان معانی سه گانه حسن و قبح رابطه عام و خاص مطلق برقرار است؛ به این معنا که برخی از کارها ممکن است دارای حسن و قبح به هر سه معنا باشد، مانند: علم آموزی و احسان که هم کمال برای نفس است و هم خوشایند آن، و هم نزد عقلا سبب استحقاق مدح می گردد، و برخی از کارها امکان دارد یکی از معانی سه گانه حسن و قبح را داشته باشد، مانند: غنا و آوازخوانی که به خاطر ملائمت و خوشایندی با نفس پسندیده است، ولی حسن به معنای اول و سوم نیست؛ یعنی آوازخوانی یک کمال برای نفس نیست و عقلا نیز حکم به بایسته بودن غنا نمی کنند.
نکته
برخی برای حسن و قبح چهار معنا بر شمرده و معتقدند حسن در معنای مصلحت و قبح در معنای مفسده نیز به کار می رود.

💡 گرچه زو صد ناز و از ما بوده صد چندان نیاز در طریق حسن و عشق از روی استحقاق بود

💡 عکسی از آن جمال است هر حسن و هر جمالی نقشی از آن نگار است هر نقش و هر نگاری

💡 این همه لطف و سرکشی قسمت خلق چون شود این همه حسن و دلبری بر بت ما چرا بود

💡 امّا اگر حسن و قبح عقلى پذيرفته شود، ثواب و عقاب از چند صورت خارج نيست:

💡 دلارامی که حیرانم من از حسن جهانگیرش رخ او آیتی در حسن و نور قدس تفسیرش

💡 كه در آن اوّل حسن و حسين را مخاطب قرار داده است بعد همه فرزندانش ‍ را و پس از آن هم همهمردمى كه تا دامنه قيامت صدايش را مى شنوند. كلامش را مى خوانند.(66)