محقق محمدباقر

محقّق، محمّدباقر (رشت ۱۲۹۸ش)
محقق، مترجم و قرآن پژوه ایرانی. بعد از طی دوره ابتدایی در زادگاهش، شش سال در حوزۀ علمیۀ قم و سپس در تهران درس خواند. در ۱۳۲۴، از دانشگاه تهران در رشتۀ معقول و منقول (الهیات) دانشنامۀ لیسانس گرفت و برای تکمیل دروس حوزوی نیز از محضر آیت الله مرعشی نجفی بهره مند شد. پس از تدریس ادبیات و علوم دینی در رشت، برای گذراندن دورۀ دکتری به تهران بازگشت و نزد استادانی چون مهدی الهی قمشه ای، بدیع الزمان فروزانفر، محمود شهابی، محمد مشکوة و آیت الله ذوالمجدین درس خواند و با نوشتن رساله ای با نام حقوق مدنی زوجین در زمان زناشویی دائم از نظر قرآن، دانشنامۀ دکتری گرفت. او مدتی معاون آموزشی دانشگاه علامه طباطبایی، عضو ستاد انقلاب فرهنگی و رئیس دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران نیز بوده است. از آثار قرآنی اوست:قرآن و امام حسین (ع) که به انگلیسی نیز ترجمه شده است؛ دائرة الفرائد در فرهنگ قرآن؛ تفسیر المحقق؛ نمونه بینات در شأن نزول آیات در ۲ جلد؛ اسماء و صفات الهی در قرآن در ۲ جلد.

[ویکی نور] دکتر محمد باقر محقق به سال 1298 ش در رشت متولد شد، تحصیلات ابتدایی را در زادگاه خود به پایان برد، و در سن 15 سالگی برای ادامۀ تحصیل در حوزۀ علمیه قم به این شهر عزیمت کرد.
در کنار تحصیلات حوزوی در تهران تحصیلات دانشگاهی نیز آغاز نمود. در حوزۀ علمیه قم از محضر اساتید مختلف از جمله مرحوم آیت الله مرعشی نجفی استفاده برد و از ایشان و مرحوم آیت اللّه سید محسن حکیم، اجازه دریافت نمود. در دورۀ دکتری از اساتیدی چون مرحوم آیت اللّه محمود شهابی، آیت اللّه سید محمد مشکوة و آیت اللّه ذو المجتهدین و آیت اللّه مهدی الهی قمشه ای و استاد بدیع الزمان فروزان فر بهره برد. از سال 1330 کار تألیف و تحقیق را آغاز کرد و تاکنون بیش از 40 جلد کتاب، ترجمه و تألیف نموده است.
ایشان در پژوهشهای قرآنی چند تألیف و تحقیق و ترجمه از این قرار دارند:
وی همچنین سه رسالۀ قرآنی جهت دانشگاهها تألیف و تدوین نموده است. 1) علوم قرآنی 2) مقدمۀ تفسیر 3) آیا قرآن ترجمه ناپذیر است؟
] / نوع اثر: کتاب / نقش: نویسنده
اسماء و صفات الهی در قرآن فقط / نوع اثر: کتاب / نقش: نویسنده

💡 ایرج افشار مقدمهٔ ابراهیم پورداوود بر فرهنگ لارستانی را «دلپذیر و اساسی» توصیف می‌کند. خود پورداوود نیز در همان مقدمه، فرهنگ لارستانی را کتابی بسیار مهم برای تحقیقات زبان‌شناسی توصیف می‌کند. این کتاب به سرعت شهرت یافت و مورد استناد و استفادهٔ محققان روسی، آلمانی و فرانسوی قرار گرفت. همچنین کتاب مطالعات لارستانی که توسط کوجی کامیوکا و مینورو یامادا با موضوع لغت‌نامهٔ لارستانی به فارسی و انگلیسی، به سال ۱۳۵۸ در توکیو به چاپ رسیده‌است، الگوگرفته از فرهنگ لارستانی است که با مبنایی علمی‌تر تدوین شده‌است. یکی از نخستین بازخوردهای فرهنگ لارستانی، نامه‌ای بود که اقتداری از یکی از اهالی فیشور به نام نظام سلیمانی دریافت کرد. این نامه که چند ماه پس از انتشار کتاب در سال ۱۳۳۴ ه‍.ش و از بیروت فرستاده شده بود، متنی به لهجهٔ فیشوری با الفبای فارسی و نیز مقداری از کلمات و اصطلاحات آن لهجه را شامل می‌شد. اقتداری بعدها مقدمه‌ای بر آن نامه نوشت و آن را در سال ۱۳۴۲ ه‍. ش، با عنوان «لهجهٔ فیشوری» در مجلهٔ فرهنگ ایران‌زمین به چاپ رساند. محمدباقر وثوقی، استاد تاریخ دانشگاه تهران، کتاب فرهنگ لارستانی را به دلیل رعایت اصالت واژه‌ها و گستردگی لغات مندرج، «کامل‌ترین واژه‌نامهٔ لاری» توصیف می‌کند.