اصطلاح «متشابه مطلق» در علوم قرآنی به نوعی از آیات گفته میشود که دسترسی به معنای دقیق و واقعی آن به هیچ وجه ممکن نباشد و فهم آن فراتر از توان انسان قرار دارد. این مفهوم بخشی از تقسیمبندی آیات متشابه است، هرچند در عمل مصداق خارجی و واقعی در قرآن کریم ندارد و نمونهای از آن یافت نمیشود. علامه طباطبایی رحمة الله علیه تأکید میکند که تمام آیات قرآن یا بهصورت محکم و بلاواسطه قابل فهم هستند یا مانند آیات متشابه، با واسطه و استناد به محکمات قابل درک میشوند و هیچ آیهای وجود ندارد که معنای آن کاملاً غیرقابل دستیابی باشد. بنابراین «متشابه مطلق» بیشتر یک مفهوم نظری و انتزاعی در تفسیر قرآن است و برای توضیح حدود فهم انسانی نسبت به برخی آیات مطرح میشود. این واژه نشاندهنده محدودیت عقل و دانش انسان در تفسیر برخی معانی احتمالی است و ابعاد فلسفی و عرفانی نیز به آن داده شده است. در واقع، این اصطلاح به دانشمندان و مفسران یادآوری میکند که برخی حقایق الهی ممکن است در سطح فهم انسانی قرار نگیرد و تلاش برای دستیابی کامل به آنها ممکن است بیثمر باشد. مفهومی که با «متشابه مطلق» بیان میشود، با آیات محکم و متشابه دیگر قرآن که قابل فهماند، تفاوت اساسی دارد و درک آن نیازمند توجه به اصول تفسیر و شناخت محکمات است.
متشابه مطلق
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] متشابه مطلق، آیه غیر قابل دسترسی به معنای آن را می گویند.
«متشابه مطلق» به آیه ای گفته می شود که دسترسی به معنای آن به هیچ وجه ممکن نباشد. گرچه در تقسیم بندی متشابه، متشابه مطلق از اقسام آن شمرده می شود؛ اما مصداق خارجی در قرآن کریم ندارد؛ چنان که علامه طباطبایی رحمة الله علیه می فرماید: در قرآن مجید آیه ای نداریم که هیچ گونه دسترسی به مراد واقعی اش نباشد، و آیات قرآنی یا مانند خود محکمات بلاواسطه محکمند یا مانند متشابهات، باواسطه محکمند. اما حروف مقطعه فواتح سور اصلا مدلول لفظی لغوی ندارند؛ لذا از مقسم محکم و متشابه بیرونند.
