سفرنامه فرهاد میرزا

[ویکی نور] «هدایه السبیل و کفایه الدلیل» که به نام سفرنامه فرهاد میرزا مشهور است، کتابی است به زبان فارسی که موضوع آن گزارش دقیق و روزانه سفر نویسنده به مکه معظمه است.
تالیف این کتاب از چهارشنبه هفتم شعبان سال 1292ق. آغاز و روز پنج شنبه دوم ربیع الثانی سال بعد( به مدت 233 روز) به پایان می رسد.
کتاب دارای یک مقدمه و نیز یک اختتام و یک تکمله به قلم مولف و فاقد فصل بندی و تبویب است. محتوای کتاب تنها بر اساس نام شهرها و اماکنی که مولف به آنها سفر کرده، تنظیم گردیده است.
فرهاد میرزا روز سه شنبه ششم شعبان 1292ق. به حضور ناصرالدین شاه رسید و با دریافت اجازه سفر به مکه از شاه، در فردای آن روز راهی مکه شد. مسافرت او همانند دیگر حجاج ایرانی آن روزگار از بندرانزلی با کشتی آغاز شد و پس از چند روز وارد بادکوبه گردید و از آنجا به گنجه، شماخی و تفلیس رفت؛ در تفلیس به کشتی نشست و از طریق دریا وارد خاک عثمانی شد. در استانبول با اعضای سفارت ایران، ایرانیان ساکن در آن شهر و برخی بزرگان دولت عثمانی دیدار کرد. پس از توقف چند روزه در استانبول راهی مصر شد و از مصر از طریق دریای سرخ راهی بندر جدّ ه شد؛ اما در سواحل بین راه پیاده شد و ابتدا راهی مدینه گشت. روز هفدهم ذی قعده 1292ق. وارد مدینه شد و پس از زیارت مرقد منور پیامبر اکرم(ص) چون می خواست مدینه را ترک کند مثنوی مقاله احمدیه را که در مدینه سروده بود با صدای بلند در آنجا خواند. روز بیست و ششم ذی قعده، مدینه را به قصد مکه ترک کرد و روز پنجم ذی حجه به مکه معظمه رسید.
مولف در این کتاب که با نثری ساده، روان و شیرین نگاشته شده هر جا لازم می بیند، در ثبت تاریخ وقایع علاوه بر تاریخ هجری، برابری آن را با تاریخ میلادی و نیز ماه های شمسی ذکر می کند.
[ویکی فقه] سفرنامه فرهاد میرزا (کتاب). «هدایه السبیل و کفایه الدلیل» که به نام سفرنامه فرهاد میرزا مشهور است، کتابی است به زبان فارسی که موضوع آن گزارش دقیق و روزانه سفر نویسنده به مکه معظمه است.
تالیف این کتاب از چهارشنبه هفتم شعبان سال ۱۲۹۲ ق. آغاز و روز پنج شنبه دوم ربیع الثانی سال بعد (به مدت ۲۳۳ روز) به پایان می رسد.
ساختار
کتاب دارای یک مقدمه و نیز یک اختتام و یک تکمله به قلم مولف و فاقد فصل بندی و تبویب است. محتوای کتاب تنها بر اساس نام شهرها و اماکنی که مولف به آنها سفر کرده، تنظیم گردیده است.
گزارش محتوا
فرهاد میرزا روز سه شنبه ششم شعبان ۱۲۹۲ ق. به حضور ناصرالدین شاه رسید و با دریافت اجازه سفر به مکه از شاه، در فردای آن روز راهی مکه شد. مسافرت او همانند دیگر حجاج ایرانی آن روزگار از بندرانزلی با کشتی آغاز شد و پس از چند روز وارد بادکوبه گردید و از آنجا به گنجه، شماخی و تفلیس رفت؛ در تفلیس به کشتی نشست و از طریق دریا وارد خاک عثمانی شد. در استانبول با اعضای سفارت ایران، ایرانیان ساکن در آن شهر و برخی بزرگان دولت عثمانی دیدار کرد. پس از توقف چند روزه در استانبول راهی مصر شد و از مصر از طریق دریای سرخ راهی بندر جده شد؛ اما در سواحل بین راه پیاده شد و ابتدا راهی مدینه گشت. روز هفدهم ذی قعده ۱۲۹۲ ق. وارد مدینه شد و پس از زیارت مرقد منور پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلّم چون می خواست مدینه را ترک کند مثنوی مقاله احمدیه را که در مدینه سروده بود با صدای بلند در آنجا خواند. روز بیست و ششم ذی قعده، مدینه را به قصد مکه ترک کرد و روز پنجم ذی حجه به مکه معظمه رسید. مولف در این کتاب که با نثری ساده، روان و شیرین نگاشته شده هر جا لازم می بیند، در ثبت تاریخ وقایع علاوه بر تاریخ هجری، برابری آن را با تاریخ میلادی و نیز ماه های شمسی ذکر می کند.
← موضوعات سفرنامه
...

💡 میرزا رضی وقایع جنگ فرانسه و اتریش و روس (۱۸۰۵ م) را که از لسان اروپایی به ترکی ترجمه شده بود، برای مطالعه فتحعلی شاه، به زبان پارسی ترجمه کرده است. رساله «عشق و روح» و «حسن و دل» نیز از منشآت اوست و از مشاهیر مکتوبات وی نامه مفصلی است که از قول فتحعلی شاه به ناپلئون اول نگاشته و تمام آن در «زنبیل» فرهاد میرزا معتمدالدوله چاپ شده است.

💡 فرزند پنجم فیروز میرزا و هما خانم، به نام ماه‌سما خانم با پسرعمویش، عبدالعلی میرزا، پسر فرهاد میرزا معتمدالدوله ازدواج کرد و لقب عصمت‌السلطنه یافت، اما در جوانی در شیراز درگذشت. آرامگاه او در حافظیه شیراز قرار دارد.

💡 با این حال، سطح علم او در مقایسه با برادران دیگرش به ویژه جهانگیر میرزا و فرهاد میرزا که تحت آموزش دو قائم‌مقام (میرزا عیسی و بعد پسرش میرزا ابوالقاسم فراهانی که به صدر اعظمی رسید) قرار گرفتند و در کاتبی و علوم دیگر سرآمد شدند، محدود بود.