دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] جَرْی و انطباق (تطبیق )، اصطلاحی در دانش تفسیر و برگرفته از روایات امامان شیعه است.
«جَرْی » در لغت به معنای جریان داشتن و جاری شدن است
خواستگاه اصطلاح جری
این اصطلاح، برگرفته از نصوص و روایاتی است که در زمینه همگانی و همیشگی بودن آیات قرآن وارد شده و تعبیر جَرْی، در آن ها به کار رفته است.
جری در اصطلاح
اصطلاحِ جَرْی بدین معناست که گستره شمول قرآن از نظر انطباق بر مصادیق، بسیار وسیع است و به موارد نزول آیات اختصاص ندارد، بلکه در هر موردی که با مورد نزول، از نظر ملاک و مناط یکسان باشد، جاری می شود.
لذا بنیاد و پیشینه این اصطلاح را می توان حتی در این تعبیر مفسران و اصولیان شیعه و اهل سنّت یافت که عمومیت الفاظ را بر سبب خاص نزول آیه مقدم می دانند.. بر این اساس، جَرْی، همانند کاربرد متداول مَثَلها، منطبق ساختن آیه بر بعضی از مصادیق خارج از موردِ نزول است و به نظر می رسد ذکر عنوان های «انطباق »، یا «تطبیق » در کنار این اصطلاح، به همین سبب باشد.
مراد از تطبیق
...
[ویکی شیعه] جَرْی و انطباق، اصطلاحی در تفسیر قرآن به معنای شمول موضوع آیه بر غیر مورد نزول آن و عدم انحصار به شخص یا اشخاصی است که آیه در مورد آنها نازل شده است؛ بلکه هر موردی را که در صفات و خصوصیات با مورد نزول آیه شریک باشد، در برمی گیرد.
جری به روان شدن آب و مانند آن، به وقوع پیوستن، به حرکت آمدن و به راه افتادن معنا شده است. این اصطلاح برگرفته از نصوص و روایاتی است که در زمینه همگانی و همیشگی بودن آیات قرآن وارده شده است. اصطلاح جری از نظر مفسران بدین معناست که گستره شمول قرآن از نظر انطباق بر مصادیق بسیار وسیع است و به موارد نزول آیات منحصر نیست؛ بلکه هر موردی که با مورد نزول آیه از نظر ملاک و مناط یکسان باشد را در برمی گیرد.
جری و انطباق به عنوان اصطلاحی قرآنی نخستین بار به طور صریح در تفسیر المیزان توسط سیدمحمدحسین طباطبایی بکار رفته است.
