( آل کرت ) آل کرت.[ ل ِ ک َ ] ( اِخ ) طبقه ای از ملوک شرق ایران از نژاد غوریان که از 643 تا 791 هَ.ق. حکومت رانده اند و پای تخت آنان هرات بود. سرسلسله این دودمان شمس الدین محمد دخترزاده ملک رکن الدین، و او بزمان جدّ خویش رکن الدین یکی از سران سپاه و از مقربین چنگیز بود ( 643-676 )، و پس از او رکن الدین کهین پسر شمس الدین محمدبجای او نشست ( 677-705 )، و بعد از رکن الدین کهین پسر او فخرالدین بمقام پدر رسید ( 705-706 )، چهارمین فرمانروای این سلسله غیاث الدین پسر فخرالدین است ( 707-729 )، و پنجمین آنان شمس الدین محمد ( 729-730 )، ششمین ملک حافظ ( 730 -732 )، و هفتمین این دوده معزالدین حسین است ( 732-771 )، و پس از او پسرش غیاث الدین جای پدر گرفت ( 771-783 )، و او را امیرتیمور گورکان مغلوب کرده و با پسر بماوراءالنهر فرستاد و در آنجا در 787بامر او بقتل رسیدند و سلسله آل کرت منقرض گردید.
( آل کرت ) کرات مرای طبقه ای از ملوک مشرق ایران از نژاد غوریان که از ۶۴۳ تا ۷۹۱ ه. ق. حکومت رانده اند. پایتخت آنان هرات بود. سر سلسله دودمان شمس الدین محمد دختر زاده ملک رکن الدین است. و او در زمان جد خویش رکن الدین از سران سپاه و از مقربان جنگ بود. آخرین فرد این سلسله غیاث الدین است که در سال ۷۸۳ ه. ق. امیر تیمور او را مغلوب کرد و با پسرش بماورائ النهر فرستاد و وی در آنجا بسال ۷۸۷ ه. ق. بامر او به قتل رسید و سلسله آل کرت ازین قرارند: شمس الدین بن ابوبکر کرت. رکن الدین بن شمس الدین فخر الدین بن رکن الدین غیاث بن الدین فخر الدین شمی الدین ابن غیاث الدین حافظ بن غیاث الدین معز الدین بن غیاث الدین غیاث الدین بن معز الدین.
طبقه ملوک از شرق ایران از نژاد غوریان
آل کرت. آلِ کَرْت
سلسله ای از حکمرانان (۶۴۳ـ۷۸۳ق) شرق خراسان. نخستین فرد این خاندان شمس الدین محمد بن ابوبکر (← شمس الدین کرت) نوۀ تاج الدین عثمانی مرغینی، است که سرسلسلۀ آل کرت به شمار می رود. وی در ۶۱۸ق، به هنگام حملۀ مغولان به هرات، به دستور اباقاخان به قلعه ای در سر حد قفقاز تبعید شد. قلمرو کرت پس از غلبۀ مغولان بر ایران بر ویرانه های پادشاهی غوریان (آل شنسب ) بنیان گذارده شد. آنان با برقراری رابطۀ نزدیک با مغولان، موقعیت خود را استحکام بخشیدند و از طرف آن ها به فرمانروایی هرات رسیدند. میان حکمرانان سُنّی مذهب آل کرت و امرای شیعه مذهب سربداری همیشه درگیری وجود داشت و همین امر، زمینه را برای لشکرکشی امیرتیمور به خراسان فراهم کرد. تیمور در اولین لشکرکشی خود هرات را تصرف کرد (۷۸۳ق) و با تسلیم ملک غیاث الدین پیرعلی، حکومت آل کرت به پایان رسید. اوج اقتدار آل کرت و آبادانی شهر هرات در زمان پادشاهی معزالدین پیر حسین کرت بود. حوزۀ حکمرانی آل کرت در ابتدا شامل تمام ولایات هرات، جام، باخزر، پوشنگ، غور، خیسار، فیروزکوه (در افغانستان )، غرجستان، مرغاب، مروالرود، فاریاب تاکنار رود سیحون، اسفزار، فراه، سیستان، کابل و قسمتی از افغانستان شرقی تا کنار رود سند بود. ربیعی پوشنجی تاریخ این خاندان را در منظومه ای به نام کرت نامه به نظم درآورده است. امرای آل کرت از این قرارند: شمس الدین محمد (۶۴۳ـ۶۸۴ق)؛ رکن الدین (۶۷۷ـ۶۸۲ق)؛ فخرالدین (۶۸۴ـ۷۰۶ق)؛ غیاث الدین اول (۷۰۶ـ۷۲۹ق)؛ شمس الدین دوم (۷۲۹ـ۷۳۰ق)؛ حافظ بن غیاث الدین (۷۳۰ـ۷۳۲ق)؛ معزالدین حسین (۷۳۲ـ۷۷۲ق)؛ غیاث الدین دوم (۷۷۲ـ۷۸۳ق).
💡 هرات بین سالهای ۶۴۳ تا ۷۸۴ ه.ق پایتخت دودمان آل کرت بود. تیمور لنگ در سال ۷۸۴ هرات را گشود و آل کرت را نابود ساخت. در جریان این حمله هرات بار دیگر ویران و هزاران نفر کشته شدند. شاهرخ فرزند تیمور و همسرش گوهرشاد بیگم پایتخت تیموریان را در سال ۱۴۰۱ م از سمرقند به هرات منتقل کردند.
💡 در ۶۱۷ هجری مغولان پوشنگ را ویران نمودند و مردمانش را کشتار کردند. با برآمدن آل کرت پوشنگ آبادی گذشتهٔ خود را بازیافت. در ۷۸۲ هجری تیمور لنگ پس از یک محاصرهٔ هفتروزه پوشنگ را گشود و آن را ویران نمود.
💡 آل کرت جدا از عیاریها و مبارزات آزادیخواهانه، در پاسداری و رشد فرهنگ خراسانی و زبان پارسی دری کارهای پرثمر و پر دستآوردی داشتهاند.
💡 ملک شمس الدین توسط هلاکوخان به رسمیت شناخته شد و با این که علیه ایلخان شورید اما مورد عفو قرار گرفت و حکومتش تداوم یافت. بعد از او، ملک فخرالدین کرت نیز منشور حکومت از جنوب آمودریا تا هرات و رود سند را از غازان خان دریافت کرد، بدین ترتیب در دوره تثبیت حکومت آل کرت، فرمانروایان این خاندان مشروعیت خویش را از منشور ایلخانان میگرفتند.
💡 آل کرت در برابر هریک از این تهدیدات، سیاست و راهکارهای ویژه ای اتخاذ کرد و توانست بقای خود و به تبع آن، ثبات سیاسی و امنیت خراسان را تثبیت نماید.
