اق سرای

( آقسرای ) آقسرای. [ س َ ] ( اِخ ) نام شهری ازولایت قونیه. || نام محله ای به اسلامبول.

آق سرای. آق سرای ( به ترکی استانبولی: Aksaray ) شهری است در کشور ترکیه که در استان آق سرای واقع شده است. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۸ میلادی ۱۶۱٬۳۲۳ نفر و بر اساس برآوردهای سال ۲۰۰۹ میلادی ۱۷۱٬۴۲۳ نفر می باشد.
واژه آق سرای به معنای سرای سپید ترکیبی است از واژه ترکی آق و واژه فارسی سرای.

آق سرای. (یا: آکسارای، به معنی کاخ یا سرای سپید) شهری بین کوه های جنوبی و شمالی آناتولی مرکزی، واقع در ترکیۀ کنونی. ارتفاع شهر از سطح دریا ۹۸۰ متر و بلندترین قلۀ کوه های آن (حَسَن داغی) ۳,۲۶۸ متر است. اقتصاد شهر بر پایۀ کشاورزی است. آثاری از سکونت انسان در هزارۀ ششم و هفتم پ م نزدیک این شهر یافته اند. بقایایی از تمدن حتّی ها (ح ۱۷۰۰پ م) نیز در آن جا کشف شده است. با حملۀ اعراب به قسطنطنیه، مسیحیان به این ناحیه کوچیدند (قرن ۷م). پس از فتح شهر به دست سلجوقیان (۱۱۴۲م) نام یونانی شهر، آرخِلائیس، به طاق سرا و بعد از بنای قصری از مرمر سفید برای قلیچ ارسلان دوم، به آق سرای تبدیل شد. عثمانیان در ۱۴۷۰م بر این شهر مسلط شدند و بسیاری از ساکنان آن جا را به استانبول کوچاندند. محلۀ آکسارای استانبول کنونی نام خود را از آن گرفته است. آرامگاه قلیچ ارسلان دوم (۱۲۶۴ـ۱۲۶۵م). مساجد، کاروان سراها و بناهای تاریخی متعدد دورۀ اسلامی و کلیساها و صومعه هایی از عهد مسیحیان در آق سرای باقی مانده است. سیف فرغانی نیز در حملۀ مغول به ایران، به تبریز گریخت و سپس به آق سرای رفت و در آن جا خانقاهی بنا کرد.

💡 متولیان هر یک از این دیوان‌ها را به ترتیب وزیر، مستوفی، طغرایی، عارض و مشرف می‌گفتند که هر یک وظایفی داشتند. وزیر در رأس تشکیلات و امور جاری بود. مستوفی مدیر مالی و رئیس دیوان، طغرا ناظر بر مکاتبات و فرمان‌ها و غیره، مشرف عهده‌دار نظارت بر اخبار دربار و همچنین نظارت بر عملکرد کارکنان دولت به‌ویژه مأموران جمع‌آوری مالیات، و عارض نیز مأمور اداره امور نظامی کشور بود. در آناتولی هم، آنگونه که از اخبار مورخان آن دوران برمی‌آید، تمام این مناصب با همین عناوین و وظایف در پاره‌ای موارد با اندکی تفاوت وجود داشته‌است. آق سرایی مناصب موجود در آناتولی را در زمان غیاث‌الدین کیخسرو (۶۶۴ ه‍.ق) چنین برمی‌شمارد: «وزارت، پروانگی، نیابت سلطنت، استیفا، اشراف ممالک و بیگلربیگی.»

💡 متولیان هر یک از این دیوان‌ها را به ترتیب وزیر، مستوفی، طغرایی، عارض و مشرف می‌گفتند که هر یک وظایفی داشتند. وزیر در رأس تشکیلات و امور جاری بود. مستوفی مدیر مالی و رئیس دیوان، طغرا ناظر بر مکاتبات و فرمان‌ها و غیره، مشرف عهده‌دار نظارت بر اخبار دربار و همچنین نظارت بر عملکرد کارکنان دولت به‌ویژه مأموران جمع‌آوری مالیات، و عارض نیز مأمور اداره امور نظامی کشور بود. در آناتولی هم، آنگونه که از اخبار مورخان آن دوران برمی‌آید، تمام این مناصب با همین عناوین و وظایف در پاره‌ای موارد با اندکی تفاوت وجود داشته‌است. آق سرایی مناصب موجود در آناتولی را در زمان غیاث‌الدین کیخسرو (۶۶۴ ه‍.ق) چنین برمی‌شمارد: «وزارت، پروانگی، نیابت سلطنت، استیفا، اشراف ممالک و بیگلربیگی.»