استدراک و استثنا

[ویکی فقه] استدراک و استثنا، دفع توهم حاصل از کلام قبل، و اخراج چیزی از حکم پیشین را می گویند.
«استدراک» در اصطلاح نحوی ها، دفع توهمی است که از کلام سابق به وجود آمده و ادات آن «لکن» است.
اقسام استدراک
استدراک بر دو قسم است:
← استدراک مسبوق به تقدیر
« استثنا » در اصطلاح نحوی ها بیرون کردن چیزی از حکم پیشین است؛ مانند: (فسجد الملآئکة کلهم اجمعون الا ابلیس...)؛ "پس فرشتگان همگی یکسره سجده کردند، جز ابلیس ".
محسنات بدیعی بودن استدراک و استثنا
...

💡 اين استثنا استثناى از جنس انسان است كه محكوم به خسران است، و استثنا شدگان افرادىهستند كه متصف به ايمان و اعمال صالح باشند چنين افرادى ايمن از خسرانند.

💡 اگر نماز براى تمام نمازگزاران تكليفِ سنگين بود، خداوند - جلّ جلاله - خاشعان وفروتنان را مدح و ستايش ننموده و استثنا نمى كرد و نمى فرمود كه نماز بر آنانسنگين و گران نيست.