ادوار اصول فقه

[ویکی نور] «ادوار اصول الفقه(تحولات اصول فقه و...)»، مجموعه هفت مقاله اصولی فارسی، تألیف ابو القاسم گرجی است.
کتاب، مشتمل بر یک مقدمه و هفت مقاله است. در مقدمه کتاب، علاوه بر ذکر تألیفات اصولی نویسنده، به اختصار به تعریف علم اصول، موضوع و مسائل آن و نیز به فایده علم اصول و بالاخره به وجه تمایز علوم پرداخته شده است. قلم روان و نگارش علمی مقالات، از ویژگی هایی است که خواننده را در فهم مطالب مدد می دهد.
خلاصه مقالات به ترتیب ارائه در کتاب:
1. نگاهی به تحوّل علم اصول و مقام آن در میان علوم دیگر: نویسنده، در این مقاله، به بحث از تحولات علم اصول می پردازد و چون توجّه به آثار ارزش مند علمای شیعه در تبیین این تحوّلات حائز کمال اهمیّت است، لذا در هر دوره به ذکر تعدادی از آثار آن دوره نیز پرداخته است. در این نوشتار، در ضمن دو گفتار، پیدایش علم اصول و مقام آن در میان علوم دیگر و سپس تحوّل علم اصول در طول تاریخ، شامل ادوار تأسیس، تصنیف، اختلاط علم اصول با مسائل سایر علوم، کمال و استقلال مجدد، رکود استنباط و توقف علم اصول شیعه امامیّه، نهضت مجدد و بالاخره دوره جدید علم اصول مورد بحث قرار گرفته است.
2. سید مرتضی و آرای اصولی او: این مقاله، به بررسی آرای اصولی سیّد مرتضی(متولد 355ق)، اختصاص دارد. ایشان شخصیّتی ممتاز، فقیه، متکلّم، اصولی، مفسّر، ادیب و یگانه عصر خویش بوده است. وی، از شاگردان برجسته شیخ مفید بوده و به همراه برادرش سیّد رضی، سال ها در محضر آن استاد جلیل القدر تلمّذ نموده است. شخصیّت های برجسته علمی، نظیر شیخ طوسی، سلار، ابن براج از شاگردان سیّد مرتضی بوده اند. سیّد مرتضی که به«علم الهدی» شهرت دارد، هشتاد کتاب تألیف نموده که از آن جمله است: الانتصار در فقه، الناصریات در فقه و کلام، الشافی فی الامامة، انقاذ البشر من الجبر و القدر، المحکم و المتشابه، تنزیه الانبیاء، الاصول الاعتقادیّة، الفصول المختارة و... از آثار مهمّ ایشان است.

💡 در كتب اصول فقه شيعه و كتابهاى فقهى استدلالى اين طايفه، ذخاير تشريعى بسيارىهست كه از پرتو فتح باب اجتهاد، پديد آمده است. به طورى كه اگر آن را براصول خود عرضه دارند و از آن استفاده نمايند، بسيارى از اصلاح طلبان كه مى خواهندقوانين جديد را جايگزين احكام اوليه نمايند و قوانين تازه اى را به نام ((مصالح مرسله)) كه مستند به اساس شرعى هم نيست، به جاى آنها وضع كنند، بى نياز مى گرداند.

💡 مقدمه اى كه بتواند مفاهيم پاره اى از اصطلاحات كتاب و اهميت مباحث آن را روشن سازد، بهگروهى از اساتيد علم اصول فقه بازگشت مى كند، و ناگزيريم براى روشن ساختنقسمتى از مفاهيمى كه در كتاب آمده، و مؤ لف كتاب را مطابق اصطلاحات آنان نگاشته است، بياوريم.

💡 بهاءالدین عاملی در علومی که در آن زمان مرسوم بود، به ویژه در اخبار و احادیث، تفسیر، اصول فقه و ریاضیات دارای تألیفات بسیار است. تألیفات شیخ بر اساس پژوهش یکی از محققان بالغ بر ۹۵ کتاب و رساله است. برخی از نویسندگان نیز آثار او را ۱۲۰ عنوان ذکر کرده‌اند.

💡 استاد معاصر دواليبى (102) در كتاب اصول فقه، صفحه 239 آنجا كه مثالهاىتغيير احكام با دگرگونى زمانها را ذكر مى كند، مى نويسد: (( شايد اجتهاد عمر(رض )در قطع كردن عطايى كه قرآن كريم براى (( مؤ لفة قلوبهم )) قرار داده است،در مقدمهاحكامى بوده است كه آنها را به عنوان دگرگونى مصلحت با تغيير زمان، ناديدهگرفته است، در صورتى كه نصّ قرآنى هميشه ثابت است و منسوخ نمى گردد!)).

💡 يكى از دلائل چهارگانه فقه، اجماع بمعنى اتفاق علماء و دانشمندان اسلامى در يك مسئلهفقهى است، در اصول فقه براى اثبات حجيت اجماعدلائل مختلفى ذكر كرده اند، از جمله آيه فوق است كه جمعى آن رادليل بر حجيت اجماع مى دانند، زيرا مى گويد:

💡 او در سال ۱۳۰۵ به قم رفت و در آنجا در درس عبدالکریم حائری یزدی، سید محمد حجت کوه‌کمری، محمدعلی شاه‌آبادی و محمدعلی حائری قمی حاضر شد و در مدت شش سال از آنان بهره برد. وی در این مدت دروس فقه، اصول فقه، رجال، حدیث، فلسفه اسلامی و عرفان اسلامی را فرا گرفت.