اجمال دلیل

[ویکی فقه] اجمال دلیل به عدم وضوح دلالت دلیل بر معنا اطلاق می شود.
اجمال دلیل به معنای روشن نبودن دلالت آن دلیل بر معنای مورد نظر بوده و از عوامل شک در حکم شرعی است.
بیان نمونه
اجمال آیه شریفه: ﴿وَلا تَقْرَبُوهُنَّ حَتّی یَطْهُرْنَ﴾؛ «هنگام عادت ماهانه از آمیزش با زنان کناره گیری کنید تا پاک شوند». علت اجمال این دلیل، اختلاف موجود در شکل قرائت کلمه (یطهرن) است، زیرا هر یک از این قرائت ها، حکم خاص خود را دارد؛ بعضی آن را با تشدید قرائت نموده اند (یطّهّرن)؛ بنابراین قرائت، معنای آیه این است که در ایام عادت، نزدیکی حرام است تا این که خون ریزی قطع و غسل حیض انجام شود. بعضی دیگر آن را با تخفیف قرائت نموده اند (یَطْهُرن)؛ بنابراین قرائت، معنای آیه این است که در ایام عادت، نزدیکی حرام است تا این که خون ریزی قطع شود و احتیاجی به غسل حیض نیست.در این جا، اجمال نص، سبب شک در حکم شرعی گردیده است.

💡 قید «تفصیلی»، علم مقلِّد به احکام از تعریف فقه خارج می‌شود؛ زیرا مقلّد ممکن است عالم به احکام باشد، اما علم او ناشی از دلیل تفصیلی و خاص هرکدام از احکام نیست، بلکه از یک دلیل اجمالی - یعنی «حجیت رأی مجتهد برای او در تمام احکام» - سر چشمه می‌گیرد، ولی مجتهد عالم به احکام با استناد به ادلّهٔ تفصیلی آن‌ها است.

💡 با این وجود ترجمه مالکی به دلیل توضیحات تکمیلی کتاب در مورد آداب و سنن فرهنگ هندوستان و همچنین بررسی اجمالی زندگی اوشو و مادر ترازا در پانویس های کتاب، از اقبال بیشتری برخوردار است.