اثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان

[ویکی نور] آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان. آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان، تألیف احمد اقتداری (م1304) به زبان فارسی است. نویسنده انگیزه خود را تحقیق درباره شهرهای کهن کرانه های خلیج فارس و دریای عمان و جزایر این دریا که با گذشت زمان حتی نام آنها از خاطرها رفته، و تنها در دل پراسرار کتب نام برخی از آنها به جا مانده است، دانسته است.
کتاب؛ مشتمل بر یک مقدمه و 21 فصل می باشد که در هر فصل یکی از شهرها مورد بررسی قرار گرفته است. فصول کتاب از بخش هایی با عناوین مشابه تشکیل شده است. در ابتدا جغرافیای شهر و سپس جغرافیای تاریخی شهر مورد بررسی قرار می گیرد. در بخش های بعد نیز آثار، بناهای تاریخی، اشیاء و مکشوفات آن شهر مورد مطالعه قرار می گیرد.
در این اثر تمامی شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان به ترتیب ذیل مورد مطالعه قرار گرفته است:
با توجه به اینکه خواننده می تواند به راحتی به مطالب مرتبت با هر شهر که با نثری شیوا و روان نوشته شده مراجعه و از اوضاع آن در گذشته و حال اطلاع یابد، در این نوشتار تنها به ذکر برخی نکات و ویژگی های کتاب بسنده می شود.
نویسنده در تألیف اثر تنها به منابع کتابخانه ای بسنده نکرده و زحمات طاقت فرسایی را متحمل شده و آن گونه که خود می گوید: «در هر فرصت و هر موقعیت دیگر با هواپیما، زورق، کشتی، اتومبیل، اسب، الاغ، استر، شتر و پیاده از درون دره ها و بیابان ها و گذرگاه های بی آب و علف و بر قلّه و کمرکش کوه ها گذشتم، کاویدم و جستجو کردم، یک بار در دریا غوطه ور شدم، بار دیگر از رنج بی آبی و ناخوشی در معرض تلف افتادم، به جزیره های غیرمسکون شتافتم و تا سواحل جنوبی خلیج فارس و امارات آن به جستجو و عکسبرداری پرداختم... بعضی را با سفر و دیدار، برخی را با خواستن کتاب ها و مجلات و عکس ها و گزارش های باستان شناسی وارسی و کنجکاوی نمودم و حاصل این دیدارها و پژوهش ها را به صورت کتاب حاضر درآوردم».
آخرین مطالعات باستان شناسان دانمارکی و کاوش های علمی که در ساحل جنوبی خلیج فارس به عمل آمده و گزارش های این حفاری ها در سال 1348ش که به زبان های دانمارکی و انگلیسی منتشر شده بود، با اقتباس و تلخیص مناسب ترجمه و به صورت فصلی جداگانه با تصاویر و نقشه ها به کتاب افزوده شده است. همچنین برای ذکر آثار سیراف قدیم، گذشته از فصل خاصی که با نام «سیراف» و به شیوه سایر فصول آمده است، آخرین و دقیق ترین نتایج حفّاری علمی که به وسیله گروه باستان شناس انگلیسی در آن محل انجام گرفته و حاصل تحقیقات به صورت گزارش هایی در سال 1347 و 1348ش به زبان انگلیسی منتشر شده است، در فصل بیست و یکم به نام «مرده ریگ مرده شهر» با تصاویر آثار مکشوفه و بازمانده آمده است تا مجموعه ای کامل از نظرات مستند و مطالعات دانشمندان در دسترس علاقه مندان قرار گیرد.

💡 علاوه بر سفرهای خارجی، احمد اقتداری به عنوان کارمند سازمان جلب سیاحان، به سفرهای متعدد داخل ایران نیز پرداخت. از جمله، به سفارش فرج‌الله آق‌اولی، رئیس وقت انجمن آثار ملی، برای نگارش دورهٔ کتاب‌های مربوط به مناطق ساحلی جنوب ایران، سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان از بندر دیلم تا بندر چابهار را با پای پیاده در مدت سه ماه و نیم طی کرد و ضمن عکس‌برداری و نقشه‌برداری از آثار تاریخی آن مناطق، مشاهداتش را در کتاب آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج فارس و دریای عمان شرح داد. او در سال ۱۳۴۸ طی مشاجره‌ای با قاسم رضایی که ریاست سازمان جلب سیاحان را به عهده داشت، از آن سازمان جدا شده و پس از بازگشت به وزارت آموزش و پرورش، بازنشسته شد. وی در دوران بازنشستگی، سفرهایش را با جدیت بیشتری ادامه داد. این مسافرت‌ها باعث به وجود آمدن و نگارش کتاب‌هایی همچون دیار شهریاران و خوزستان و کهگیلویه و ممسنی و نیز تهیهٔ بیش از چهار هزار قطعه عکس از آثار تاریخی نواحی و سواحل جنوبی ایران شد که در شناختن و شناساندن تاریخ و فرهنگ آن قسمت‌ها حائز اهمیت است.