ابوواثله ایاس بن معاویه

[ویکی فقه] اِیاس بْن مُعاویه، ابو واثله (تولد ۱۲۲ قمری /۷۴۰ میلادی)، قاضی و محدث مشهور بصره می باشد.
وی از تیرة بنی مُزَن از قبیلة مُضَری بنی خزیم بود. نیای او، ایاس بن هلال را از صحابه، و پدرش معاویة بن قره را از بزرگان بصره به شمار آورده اند.
بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج۱۱، ص۳۳۷، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، ۱۴۱۷ق /۱۹۹۶م.
وی نخستین سال های زندگی را با سماع حدیث آغاز کرد و از پدرش و نیز انس بن مالک و سعید بن مسیّب حدیث شنید
بخاری، محمد، التاریخ الکبیر، ج۱، ص۴۴۲، حیدرآباد دکن، ۱۴۰۲ق/ ۱۹۸۲م.
ایاس در دوره خلافت عمر بن عبدالعزیز (۹۹-۱۰۱ قمری) به مقام قضا دست یافت، اما در این منصب چندان پایدار نماند
خلیفة بن خیاط، تاریخ، ج۲، ص۴۶۷، به کوشش سهیل زکار، دمشق، ۱۹۶۸م.
...

💡 خسرو به ایاس نامه نوشت که اموال و سلاحهای نعمان را نزد او بفرستد. ایاس پاسخ داد که ترکهٔ نعمان نزد طایفهٔ بنی شیبان (یکی از تیره‌های بکر بن وائل) است. ایاس بن طائی کس پیش هانی بن مسعود بزرگ طایفه فرستاد که اموال را پس بگیرد ولی هانی نخواست که اموال را پس بدهد. چون هانی ابا کرد، خسرو خشمگین شد و گفت که طایفهٔ بکر بن وائل را نابود خواهد کرد و خواست سپاه بفرستد. ایاس به وی گفت که «گروه بنی شیبان و گروه بنی بکر و بنی عجل مردمانی بسیارند و در زمستان پراکنده هستند، سپاه بزرگ لازم است.» قرار بر این شد که هنگام تابستان که هانی بن مسعود و همهٔ بنی شیبان بر سر آب ذوقار جمع شدند، سپاه برای جنگ فرستاده بشود. خسرو فرستاده‌ای نزد اعرابی که در فصل گرما نزدیک آبگاه ذوقار ساکن شده‌بودند، فرستاد که یا تسلیم شاه شوید یا از این دیار بروید یا برای جنگ آماده باشید.

💡 پس از مرگ یزید، ابن زبیر در اکثر استان‌های خلافت به جز بخش‌هایی از سوریه به عنوان خلیفه شناخته شد. او در آوریل ۶۸۵ بن مطیع را به عنوان فرماندار کوفه و مناطق تابعه آن منصوب کرد و جای عبدالله بن یزید را گرفت. عبدالملک، خلیفه اموی مقیم سوریه، پس از شنیدن خبر انتصاب ابن مطیع از مشاورانش، او را «مردی شجاع که بارها سقوط کرده، و دلاوری خواند که از فرار بیزار است» خواند. ابن مطیع، ایاس بن مضارب را به عنوان فرمانده شرطه‌های کوفه منصوب کرد و دستور داد تا فعالیت‌های فتنه انگیز در شهر را به شدت مجازات کند. پس از اینکه ایاز، ظن قیام را از جانب مختار ثقفی (که در کنار بن مطیع علیه بنی امیه در مکه جنگید ) مطرح کرد، بن مطیع تلاش کرد مختار را احضار کند. اما مختار حضور خود را در برابر فرماندار به تأخیر انداخت و به‌طور مخفیانه توسط نیروهای کوفی خود علیه او کودتا ترتیب داد.