سرزمین فدک

[ویکی فقه] فدک، سرزمینی حاصل خیز در حجاز می باشد.
فدک از قصبه های حجاز است که در فاصله حدود ۱۳۰ کیلومتری مدینه و ده کیلومتری خیبر واقع شده است و امروزه شهر «الحائط» در این منطقه قرار دارد.
← پیشینه فدک
از منظر فقهی سرزمینهایی که بدون لشکر کشی و جنگ به تصرف مسلمانان در آید از جمله فدک جزء انفال به شمار رفته و ملک خالص پیامبر (صلّی اللّه علیه و آله) و پس از ایشان، ملک امامان معصوم (علیهم السّلام) است.
شأن نزول آیه ذی القربی
بسیاری از مورخان و مفسران شیعه و سنی تصریح کرده اند که با نزول آیه شریفه «فَٔاتِ ذَا القُرْبَی حَقَّهُ» رسول خدا (صلّی اللّه علیه و آله) فدک را به دخت گرامی اش حضرت فاطمه (سلام اللّه علیها) بخشید و از آن پس فدک ملک آن حضرت شد و تا زمانی که پیامبر (صلّی اللّه علیه و آله) زنده بود، در تصرف حضرت زهرا (سلام اللّه علیها) بود؛ لیکن بعد از رحلت آن گرامی، دست اندرکاران حکومت وقت به ستم آن را از دست اهل بیت (علیهم السّلام) درآوردند و در طول دوران حکومت امویان و عباسیان دستخوش تحولات و جابه جایی هایی شد.

💡 افزون بر نقش پیامبر اسلام و دوازده امام شیعی، فاطمه، دختر پیامبر، همسر امام اول و مادر امامان دیگر، تکمیل‌کنندهٔ پِلرومای چهارده معصوم در فلسفهٔ عرفانی شیعه است. به‌عنوان یکی از اعضای این پلروما، فاطمه نقش مهمی در روز قیامت دارد، و به‌ویژه زنان از او در این زمینه استمداد می‌کنند. وجود یک شخصیت زن در میان چهارده معصوم، عنصر «زن مقدس» را به کیهان‌شناسی مذهبی شیعه اضافه کرد که همتایی سنی برای خود ندارد و با مسیحیان در مسیحیت کاتولیک و اُرتُدُکس مقایسه شده‌است. درواقع، فاطمه برخی از عناوین مریم، مانند «باکره» (بَتول) و حتی «مادر پدرش» (ام‌ّابیها) را به‌دست‌آورد. تقریباً به‌همین اندازه برای زنان، شخصیت زینب، خواهر حسین بن علی دارای اهمیت است که پس از وقایع کربلا، دربرابر حکومت امویان ایستاده بود و موفق به نجات جان برادرزاده‌اش، علی بن الحسین شد و در نتیجهٔ آن، خط امامت را حفظ کرد. اقدامات فاطمه و این زنان، الگوهای عملی و نمونه‌های مهمّی را برای قانون شیعی ارائه داد. به‌عنوان نمونه، اصرار فاطمه بر حق به‌ارث‌رسیده از خیبر و سرزمین فدک از پدرش در مواجهه و مخالفت با ابوبکر، منجر به بهبود حقوق ارثی زنان در قانون اسلامی شیعه شد. در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ م، روشنفکرانی مانند علی شریعتی روش‌های جدیدی را برای زنان به‌وجود آوردند که هم اسلامی و هم مدرن بودند. فاطمه و زینب به‌طور خاص به‌عنوان الگوهای نقش زنان در انقلاب ۱۳۵۷ ایران و در لبنان امروزی اهمیت ویژه‌ای یافتند.