کتاب «المحتضر» اثری دینی و حدیثی از شیخ عزالدین ابومحمد حسن بن سلیمان حلی، از عالمان شیعه در قرن هشتم هجری است که درباره مسائل مربوط به لحظه مرگ و حالت احتضار انسان نوشته شده است. نام کامل این کتاب «المحتضر فی إثبات حضور النبی و الأئمة(ع) عند المحتضر» است و موضوع اصلی آن بررسی روایاتی درباره حضور پیامبر اسلام و امامان شیعه بر بالین انسان در هنگام مرگ میباشد. نویسنده در این اثر تلاش کرده با استناد به احادیث و نقلهای دینی، باور مربوط به مشاهده و حضور معصومان در لحظه احتضار را توضیح دهد و آن را اثبات کند. مطالب کتاب بر پایه روایات شیعه تنظیم شده و نویسنده در بسیاری از موارد نام کتابها و عالمان نقلکننده احادیث را نیز ذکر کرده است. در برخی بخشها نیز روایتها بدون اشاره مستقیم به منبع آمدهاند که محقق کتاب در پاورقیها به معرفی و توضیح منابع آنها پرداخته است. کتاب با مقدمهای از محقق آغاز میشود که در آن درباره محبت اهل بیت(ع)، زندگینامه نویسنده و اطلاعاتی درباره استادان، شاگردان و آثار او توضیح داده شده است. نویسنده در آغاز مباحث کتاب به سخنان شیخ مفید اشاره میکند که دیدار پیامبر و امام علی(ع) در هنگام مرگ را از باورهای مشهور و مورد قبول امامیه دانسته است. همچنین بخشی از کتاب به شرح شعری از امام علی(ع) خطاب به حارث همدانی اختصاص یافته که در آن به حضور امام بر بالین مؤمن و منافق هنگام مرگ اشاره شده است. این اثر در میان کتابهای اعتقادی شیعه جایگاه ویژهای دارد زیرا به موضوع مرگ، عالم پس از دنیا و ارتباط معنوی اهل بیت با پیروانشان میپردازد. در مجموع، «المحتضر» کتابی حدیثی و اعتقادی است که با گردآوری روایتهای شیعه، موضوع حضور پیامبر و امامان در لحظه احتضار انسان را بررسی و تبیین میکند.
المحتضر
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] المحتضَر اثر شیخ عزالدین ابومحمد حسن بن سلیمان بن محمد حلی از اعلام قرن هشتم است که با تحقیق سید علی اشرف منتشر شده است.
نام کامل کتاب «المحتضر فی إثبات حضور النبی و الأئمة(ع) عند المحتضر» است؛ لذا موضوع کتاب، بررسی و تشریح روایاتی پیرامون حضور امام معصوم(ع) در هنگام مرگ و احتضار، بر بالین میت می باشد.
کتاب با مقدمه محقق آغاز و مطالب در عناوین مختلف و متعددی تنظیم شده است.
نویسنده روایات را از منابع شیعه نقل کرده و در برخی به نام منبع و نویسنده آن اشاره کرده و گاه نیز روایات را بدون ذکر منبع آورده که محقق در پاورقی به آن اشاره کرده است.
در مقدمه محقق مطالبی پیرامون حبّ به اهل بیت(ع) عنوان و سپس زندگی نامه مختصری از نویسنده، شامل اطلاعتی از زمان و مکان تولد، مشایخ، شاگردان و تألیفات وی ارائه گردیده است. در ادامه، توضیحاتی پیرامون کتاب داده شده است.
نویسنده در ابتدای مطالب کتاب به گفتار شیخ مفید در کتاب «المقالات» اشاره نموده که در آن رؤیت رسول الله(ص) و امیرالمؤمنین (ع) توسط محتضر در هنگام وفات از جمله اخبار متواتر نزد امامیه دانسته شده و سپس، به توضیح و تشریح شعری از امیرالمؤمنین (ع) خطاب به حارث همدانی پرداخته شده که در آن، آنحضرت به حضور خود بر بالین هر محتضری، اعم از مؤمن و منافق، اشاره نموده است که ایشان را به اسم و کنیه خواهد شناخت.
جمله سازی با المحتضر
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 یکی از مستندات روایی در خصوص این مراسم مذهبی، روایت رفع القلم است. این روایت در کتاب المحتضر حسن بن سلیمان حلی —از عالمان شیعه قرن هشتم ه. ق— آمده است و مجلسی آن را از زوائد الفوائد منسوب به فرزند سید بن طاووس گزارش میکند. این روایت در کتاب مصباح الانوار هاشم بن محمد از دانشمندان قرن ششم ه.ق نیز گزارش شده است.
