اسیری لاهیجی

[ویکی فقه] اَسیری ِ لاهیجی، شمس الدین محمد بن یحیی بن علی گیلانی د ۹۱۲ق / ۱۵۰۶م، عارف، شاعر و از مشایخ سلسله نوربخشیه که «اسیری » تخلص می کرد و بدان شهرت یافت.
از سال ولادت او اطلاع دقیقی در دست نیست. اینکه برخی از معاصران او را متولد حدود سال ۴۰ق دانسته اند درست نیست، زیرا وی در ۴۹ق که دست ارادت به سید محمد نوربخش د ۶۹ق داده، در «عنفوان ِ شباب » بوده است، جوانی که «علوم صوریه » را تحصیل کرده بود و می توانست به تنهایی و پنهان از بستگان به سفر رود در این هنگام ظاهراً بایستی در حدود ۶ یا ۷ ساله بوده باشد، از این رو می توان گفت که ولادت او به تقریب در حدود سال ۳۳ق و قطعاً در لاهیجان یا نواحی آن بوده است.
توبه به دست نور بخش
اسیری در زادگاه خود مقدمات علوم ظاهری را فرا گرفت و درد «عشق معرفت » در او پیدا شد و در رجب ۴۹ با یکی از ابدال همان نواحی آشنایی حاصل کرد و به راهنمایی او به خدمت سیدمحمد نوربخش که در آن هنگام در روستای شَفت، از نواحی گیلان، اقامت داشت، رسید نوربخش او و دو سالک دیگر را که به طلب دیدار شیخ با وی همراه شده بودند، با آغوش باز پذیرفت و گرامی داشت. اسیری روز پس از ورود، به دست نوربخش «توبه » کرد و از او «ذکر خفی » گرفت و پس از مواظبت و ممارست در نوافل، «ذکر چهار ضربی » را فرا گرفت و در این حال، گاه به خدمت مطبخ و گاه به سامان دادن اصطبل خانقاه او می پرداخت و گاه نیز به عنوان «فرّاش آستان » به خدمت او مشغول بود.
سالها در خدمت خانقاه
اسیری سالها در خدمت خانقاه به سر برد. او خود این مدت را ۶ سال یاد می کند و در این مدت در عالم معرفت و شناخت و شهود عرفانی به تجارب و حقایقی دست یافت. و پیش از آنکه دوران مریدی و خدمت اسیری نزد نوربخش به ۶ سال برسد، در سلوک و معرفت به مرتبه ای رسیده بود که شیخ دوبار برای او «اجازه نامه » نوشت. وی ظاهراً در ۶۵ق، پس از اخذ سومین «اجازه نامه » به قصد ارشاد مریدان، پیر و مراد خود را بدرود گفته است. اینکه برخی مدت ملازمت اسیری را نزد سیدمحمد نوربخش تا هنگام درگذشت نوربخش ۶۹ق، حدود ۰ سال برشمرده اند با نص ّ گفتار و تصریح خود او مغایر می نماید.
سفر به تبریز
...

💡 با این توضیحات شمس الدین محمد لاهیجی متخلص به اسیری که صاحب خانقاه بوده غیر از شمس الدین محمد لاهیجی قاضی است که در پرورش شاه اسماعیل سهیم بوده و در دربار او حضور داشته‌است، ضمن آن که سال درگذشت اسیری لاهیجی ۹۱۲ هجری ذکر شده‌است اما زمان وفات لاهیجی قاضی و معلم همچنان که ذکر شده پس از ۹۵۷ هجری است. مزاوی نیز متذکر شده‌است که: نمی‌توان اثبات کرد که مولانا شمس الدین لاهیجی که للِه اسماعیل در گیلان بوده همان شمس الدین محمد بن علی گیلانی لاهیجی نوربخشی، مفسر گلشن راز شبستری است.

💡 آثار منثور در این‌باره را می‌توان به دو دستهٔ متون تاریخی و متون عرفانی و ادبی بخش کرد. در دستهٔ اول، که دارای ارزش ادبی نیز هست، گزارش‌هایی از رویداد عاشورا بیان شده که ارزش تاریخی دارد، مانند آثاری از مسعودی، بیهقی، بیرونی، ناصرخسرو، راوندی و حمدالله مستوفی. دستهٔ دومِ آثار منثور، به‌خاطر بیان ادبی فضیلت‌های حسین بن علی و یارانش، بیشتر به شعر نزدیک است و از دیدگاه فلسفی نیز شعر منثور شمرده می‌شوند. آثار کَشفُ‌الْمَحجوب هُجْویری، کَشفُ‌الأسرار و عُدَّةُالأبرار رشیدالدین میبدی، عبدالکریم قُشَیْری، تَذکِرَةُالأُولیاء عطّار، آثار مولوی و فیهِ ما فیه، افلاکی، اسیری لاهیجی، حمیدالدین بلخی، بهاءالدین بغدادی، خواجه نصیرالدین طوسی و بهارستان جامی از این دستند. فیلمنامهٔ روز واقعهٔ بهرام بیضایی از اهمّ آثار منثور فارسی پس از مشروطه به‌شمار می‌رود، که از رویش فیلم پربیننده‌ای به همین نام نیز ساخته شده‌است.