ابن بشکوال

ابن بشکوال. [ اِ ن ُ ب َ ک َ ]( اِخ ) ابوالقاسم خلف بن عبدالملک بن مسعود قرطبی ( 494-578 هَ.ق. ). در حدیث و علم تاریخ مشهور و کتاب الصله در تاریخ ائمه اندلس از اوست. ( از ابن خلکان ).

[ویکی فقه] اِبْن ِ بَشْکُوال، ابوالقاسم خلف بن عبدالملک بن مسعود بن موسی ابن بشکوال ابن یوسف بن داحة بن داکة بن نصر بن عبدالکریم بن واقد خزرجی انصاری معروف به ابن بشکوال (۴۹۴- ۵۷۸ق /۱۱۰۱- ۱۱۸۳م )، حافظ، محدث و مورخ قرطبی اندلسی می باشد.
بعضی از منابع نام نیاکان دور ابن بشکوال را به اختلاف نوشته اند، اما خود او در شرح حال پدرش اسامی نیاکان خویش را به صورتی که یاد شد، به دست داده است.وی در خاندانی منسوب به سوریون (دهکده ای ناشناخته در مشرق اندلس از دشت بلنسیه )، در قرطبه زاده شد.
اساتید و مشایخ
نخست در زادگاه خود نزد پدرش و ابومحمد بن عتاب و ابوالولید بن رشد به کسب دانش و استماع حدیث پرداخت و سپس به اشبیلیه رفت و در آن جا از ابومحمد بن یربوع، ابوبکر بن عربی و ابوالحسن شریح بن محمد حدیث شنید و دانشمندانی چون ابوعمران بن ابی تلید، ابوجعفر بن بشتغیر، ابوالقاسم بن منظور، ابوالقاسم بن ابی لیلی و ابوالحسن بن واجب، ابوعلی بن سکره صدفی و جمعی دیگر به وی برای نقل حدیث اجازه دادند. ابن بشکوال اجازه نامه ابوعلی صدفی را مهم ترین اجازه نامه های خود دانسته است. از اهل مشرف نیز ابوطاهر سلفی، ابوالمظفر شیبانی و ابوعلی بن العرجاء به وی اجازه داده اند. همچنین او از عالمان بسیاری حدیث شنیده و از آنان روایت کرده است. وی عنایت زیادی به حدیث و حفظ آن داشته است و با فراگیری و مطالعه حدود ۴۰۰ کتاب اطلاعات بسیاری کسب کرد و سرآمد محدثان قرطبه شد. او همچنین در تاریخ قدیم و جدید اندلس تبحر داشت.
منصب قضاوت
ابن بشکوال نخستین بار در اشبیلیه به خدمت دیوان قضا درآمد و در آن جا به نیابت از استادش ابوبکر بن عربی، قاضی القضاة آن شهر، به کار پرداخت، و سپس به عنوان «عدل » در قرطبه به خدمت مشغول شد، اما به زودی حرفه دیوانی و قضاوت را رها کرد و بار دیگر به فراگیری علوم و به ویژه استماع حدیث و تدوین و تحقیق روی آورد و شاگردان بسیاری تربیت کرد.
شاگردان
...

💡 یاقوت در بسیاری از موارد پس از نقل یک یا چند گزارش از مرجع‌های مختلف، نظر خودش را نیز در تصحیح گزارش‌ها، رد یا تأیید آن‌ها یا انتخاب بهترین گزارش بیان می‌کند. این در حالی است که در نقل این گزارش‌ها نهایت امانت را رعایت و حتی آغاز و انجام مطلب نقل شده را مشخص کرده‌است. در بسیاری از موارد، نقل قول‌های حموی با اصل منبع مطابقت کامل دارد. او همچنین با شناخت دقیقی که از منابع مورد استفاده‌اش داشت، هر منبع را در موضوع خاصی قابل استناد دانسته و از آن در جای درست خود استفاده کرده‌است. به‌طور مثال، یاقوت در توصیف جغرافیا آثار ابوریحان بیرونی و خوارزمی را ملاک قرار داده یا در نوشتارهای مرتبط به اندلس به ابن بشکوال و در نوشتارهای مربوط به یمن به ابن فقیه همدانی استناد کرده‌است. او همچنین بر تلفظ صحیح نام‌ها تأکید ویژه‌ای داشت و معتقد بود که لغزشی کوچک در تلفظ نام یک نقطه، می‌تواند به اشتباهات بزرگی بینجامد.

💡 حمیدی -یکی از هم عصران وی- کتابی مختصر را به وی نسبت می‌دهد و آن را پر ارزش معرفی می‌کند اما نام کتاب را ذکر نمی‌کند. اما ابن بشکوال نام کتاب را تلقیح العین ذکر کرده‌است. ابوجیش مجاهد بن عبدالله عامری که از ملوک طوایف اندلس است، هنگام پیروزی بر مرسیه، هزار دینار اندلسی را برای تمام راهی کرد و از وی خواست تا کتاب را تمام کرده و در مقدمه آن، بنویسد که کتاب را برای او نوشته‌است. اما تمام این پیشنهاد را نپذیرفت و در جواب گفت: این کتاب را برای تمام طالبان علم فراهم کرده‌ام. فیروزآبادی در کتاب البلعة و در قاموس المحیط ذیل عنوان تین، کتاب دیگری به نام الموعب را به وی نسبت می‌دهد. حاجی خلیفه نیز در کشف الظنون دو کتاب اخبار تهامه و تلقیح العین را به نام تمام ثبت کرده‌است. بغدادی کتاب دیگری را با نام هدیة العارفین و دو کتاب دیگر را به نام‌های شرح الفصیح لثعلب و فتح العین علی کتاب العین را به وی نسبت داده‌است.